Xây dựng hệ thống pháp luật hiện đại: Đồng bộ hệ thống pháp luật và phù hợp thực tiễn

Trong đó, tinh thần cốt lõi của việc sửa đổi, bổ sung tại Phần thứ hai (Xử phạt vi phạm hành chính) dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính tập trung vào việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, mở rộng cơ chế thu thập, xác minh chứng cứ hiện đại, đồng thời tạo hành lang pháp lý linh hoạt, chặt chẽ nhưng sát thực tiễn đời sống xã hội.

Dưới đây là một số điểm mới quan trọng của quy định về xử phạt vi phạm hành chính, Trang Thông tin điện tử Công an thành phố thông tin đến cán bộ, chiến sỹ và Nhân dân biết:

1. Đồng bộ với pháp luật hình sự

- Thay thế cụm từ “số lợi bất hợp pháp” bằng “số lợi bất chính” để thống nhất với Bộ luật Hình sự.

- Bổ sung quy định cụ thể về biện pháp thu thập phương tiện điện tử, dữ liệu điện tử để thống nhất với Bộ luật Tố tụng hình sự.

2. Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền

- Không quy định cụ thể tên các bộ, ngành, chức danh có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính để đảm bảo phù hợp với nguyên tắc phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền, theo đó, giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định chi tiết các chức danh có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính; thẩm quyền áp dụng các hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả. Đồng thời, Chính phủ quy định thẩm quyền xử phạt đối với các chức danh thuộc các cơ quan, lực lượng mới thành lập sau khi Ủy ban Thường vụ Quốc hội đồng ý (thay vì phải báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất).

- Giao Chính phủ quy định việc áp dụng hình thức xử phạt tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính trên từng lĩnh vực; Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định cụ thể việc thi hành biện pháp khắc phục hậu quả phù hợp với yêu cầu quản lý kinh tế - xã hội đặc thù của địa phương.

- Chuyển thẩm quyền lập biên bản tịch thu từ người có thẩm quyền ra quyết định xử phạt sang người được giao tiến hành tịch thu.

- Thẩm quyền của người có thẩm quyền của cơ quan tiếp nhận quyết định xử phạt: quyết định hoãn, miễn, giảm nộp tiền phạt; áp dụng nộp tiền phạt nhiều lần; thu giữ, bảo quản, giao lại giấy phép, chứng chỉ hành nghề bị tạm giữ; tạm giữ và ra quyết định thu hồi giấy phép, chứng chỉ hành nghề được cấp không đúng thẩm quyền hoặc có nội dung trái pháp luật; theo dõi, đôn đốc và kiểm tra việc thi hành biện pháp khắc phục hậu quả do cá nhân, tổ chức thực hiện; tổ chức thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả trong trường hợp không xác định được đối tượng vi phạm hành chính hoặc cá nhân chết, mất tích hoặc tổ chức bị giải thể, phá sản mà không có tổ chức nào tiếp nhận chuyển giao quyền và nghĩa vụ theo quy định; tổ chức thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả trong trường hợp khẩn cấp, cần khắc phục ngay hậu quả để kịp thời bảo vệ môi trường, bảo đảm giao thông.

- Xác định thẩm quyền xử phạt: bổ sung nguyên tắc căn cứ vào nơi xảy ra hành vi vi phạm hành chính hoặc theo lĩnh vực, ngành quản lý. Trường hợp không xác định được nơi xảy ra hành vi vi phạm hành chính thì căn cứ vào nơi phát hiện hành vi vi phạm hành chính. Đồng thời, bổ sung thẩm quyền phạt tiền được xác định căn cứ vào tỷ lệ, số lần giá trị khoản thu trái pháp luật hoặc tỷ lệ, số lần giá trị sản phẩm, hàng hóa.

3. Tăng cường xác minh và biện pháp xác minh

- Đảm bảo hiệu lực pháp lý: bổ sung trường hợp phải xác minh tình tiết để xác định vi phạm hành chính hoặc để làm rõ các tình tiết trong vụ việc vi phạm (nếu không xác minh thì không có căn cứ lập biên bản vi phạm hành chính).

- Mở rộng biện pháp xác minh:

(1) Đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp thông tin, tài liệu.

(2) Làm việc với cá nhân, tổ chức vi phạm; cá nhân, tổ chức có liên quan, người làm chứng, biết vụ việc xảy ra để thu thập thông tin, tài liệu có liên quan đến vụ việc.

(3) Xác minh thực tế ở những địa điểm cần thiết để thu thập, kiểm tra, xác định tính chính xác, hợp pháp của các thông tin, tài liệu, bằng chứng liên quan đến nội dung vụ việc.

(4) Trưng cầu giám định dữ liệu, mẫu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính và các tài liệu liên quan.

(5) Kiểm nghiệm; kiểm định; xét nghiệm.

(6) Thu thập phương tiện điện tử, dữ liệu điện tử.

(7) Các biện pháp xác minh khác theo quy định của Chính phủ hoặc quy định của luật khác.

4. Đổi mới tuy duy về thời hạn và định giá tang vật

- Thời điểm trả hồ sơ và thời hạn ra quyết định xử phạt: chỉnh lý cách xác định thời điểm trả hồ sơ vụ việc là từ ngày ban hành quyết định không khởi tố vụ án hình sự hoặc một trong các quyết định trong tố tụng hình sự (thay vì ngày quyết định có hiệu lực như quy định hiện hành). Đồng thời, bổ sung quy định thời hạn ra quyết định xử phạt trong các trường hợp này là 30 ngày, kể từ ngày nhận lại hồ sơ vụ việc; trường hợp cần thiết phải xác minh thêm thì thời hạn tối đa không quá 45 ngày. Đối với trường hợp xử phạt không lập biên bản, thời hạn ra quyết định xử phạt được tính kể từ ngày phát hiện hành vi vi phạm hành chính.

- Nâng thời hạn tạm giữ tang vật, phương tiện vi phạm hành chính: từ không quá 05 ngày làm việc lên 10 ngày làm việc và không quá 15 ngày làm việc đối với hàng giả, hàng hoá giả mạo nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý.

- Mở rộng căn cứ để xác định giá trị tang vật, phương tiện vi phạm:

+ Bổ sung trường hợp phải xác định giá trị tang vật, phương tiện vi phạm để áp dụng các biện pháp khắc phuc hậu quả.

+ Bổ sung các quy định xác định giá trị tang vật, phương tiện:

(1) Đối với tang vật, phương tiện được ghi sổ kế toán theo pháp luật kế toán thì lấy giá ghi sổ kế toán; trường hợp có chứng thư thẩm định giá thì lấy giá ghi trong chứng thư thẩm định giá.

(2) Đối với tang vật, phương tiện là hàng hoá giả mạo nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý thì giá của tang vật, phương tiện đó là giá thị trường của hàng hóa thật hoặc hàng hóa có cùng tính năng, kỹ thuật, công dụng tại thời điểm nơi phát hiện vi phạm hành chính. Trường hợp luật khác có quy định thì thực hiện theo luật đó.

(3) Cho phép thuê doanh nghiệp thẩm định giá tư vấn cho người có thẩm quyền xem xét, quyết định giá trị tang vật, phương tiện.

(4) Kết luận định giá tài sản trong tố tụng hình sự.

+ Bỏ quy định “căn cứ giá theo thông báo của cơ quan tài chính địa phương” để xác định giá trị tang vật, phương tiện vi phạm hành chính.

5. Nâng cao tính minh bạch

- Không ra quyết định xử phạt: bổ sung các trường hợp không ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với:

(1) Hành vi không còn là hành vi vi phạm hành chính tại thời điểm xem xét ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính.

(2) Hành vi vi phạm hành chính đã được xử lý bằng quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh theo quy định của Luật Cạnh tranh.

Đồng thời, trong thời hạn 7 ngày làm việc, người có thẩm quyền phải ra quyết định tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính, áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả.

- Không xử phạt bổ sung hoặc biện pháp khắc phục hậu quả: bổ sung các trường hợp không áp dụng hình thức xử phạt bổ sung hoặc biện pháp khắc phục hậu quả gồm:

(1) Người vi phạm không có giấy phép, chứng chỉ hành nghề đó hoặc giấy phép, chứng chỉ hành nghề đã hết hạn trong thời gian bị tạm giữ.

(2) Vụ việc vi phạm không có tang vật, phương tiện vi phạm hành chính để tịch thu hoặc không còn tang vật, phương tiện vi phạm hành chính do thiên tai, hoả loạn hoặc tang vật, phương tiện vi phạm hành chính không còn do sử dụng hết trong quá trình giám định hoặc tiêu hủy theo quy định hoặc tang vật, phương tiện vi phạm hành chính là tang vật vụ án hình sự khác.

(3) Tang vật, phương tiện vi phạm hành đã bị tiêu thụ, tẩu tán, tiêu hủy trái quy định của pháp luật thì áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả buộc nộp lại số tiền bằng trị giá tang vật, phương tiện hành chính đã bị tiêu thụ, tẩu tán, tiêu hủy trái quy định của pháp luật.

(4) Hậu quả không xảy ra hoặc đã được khắc phục toàn bộ trước khi ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính.

Tóm lại, những điểm mới trong quy định xử phạt vi phạm hành chính - từ việc chuẩn hóa thuật ngữ “số lợi bất chính”, tăng cường phân cấp thẩm quyền cho địa phương và các cơ quan chuyên trách, đến việc nới rộng thời hạn tạm giữ, đa dạng hóa căn cứ định giá tang vật, phương tiện và bổ sung các biện pháp thu thập dữ liệu điện tử - đã tạo nên một bước tiến quan trọng trong công tác quản lý nhà nước. Những điều chỉnh này không chỉ giải quyết triệt để các “điểm nghẽn” trong công tác thi hành pháp luật, mà còn thể hiện tinh thần nhân văn, minh bạch khi loại bỏ các trường hợp áp dụng xử phạt không phù hợp hoặc không còn đối tượng khắc phục hậu quả, góp phần nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật, hướng tới xây dựng một môi trường xã hội thượng tôn pháp luật, an toàn và phát triển bền vững.