Xây dựng hệ thống pháp luật hiện đại: Sự cần thiết sửa đổi Luật Xử lý vi phạm hành chính

Luật Xử lý vi phạm hành chính là đạo luật quan trọng, đóng vai trò nòng cốt trong việc bảo đảm trật tự, kỷ cương quản lý nhà nước, đồng thời là hành lang pháp lý bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức. Trước yêu cầu đổi mới bộ máy và đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia, ngày 30/7/2026, Bộ Công an đã trình Chính phủ dự thảo hồ sơ dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi). Theo Chương trình lập pháp, dự án Luật sẽ trình Quốc hội khóa XVI xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2 (tháng 10/2026).

Dưới đây là một số nội dung chính của dự thảo hồ sơ dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) mà Bộ Công an đã trình Chính phủ, Trang Thông tin điện tử Công an thành phố Cần Thơ thông tin đến cán bộ, chiến sỹ và Nhân dân như sau:

1. Sự cần thiết ban hành Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi)

- Kịp thời thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng: Ban Chấp hành Trung ương Đảng và Bộ Chính trị đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo quan trọng (như Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới; Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới…) yêu cầu đẩy mạnh cải cách hành chính, hoàn thiện hệ thống pháp luật, ứng dụng chuyển đổi số và khoa học công nghệ, đồng thời bảo vệ tốt hơn quyền con người, quyền công dân.

- Thực hiện đúng thẩm quyền và lộ trình lập pháp: Căn cứ Luật Tổ chức chính phủ, Nghị quyết số 105/2025/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Quyết định số 2352/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và Nghị quyết số 151/NQ-CP của Chính phủ, việc sửa đổi Luật Xử lý vi phạm hành chính là nhiệm vụ trọng tâm đã được quy định trong Chương trình lập pháp.

- Đáp ứng yêu cầu thực tiễn: Sau 13 năm triển khai thi hành, bên cạnh những kết quả đạt được, Luật Xử lý vi phạm hành chính đã nhận diện rõ các hạn chế, những bất cập lớn cần phải khắc phục như:

Mức phạt tiền và quy định tài chính chưa sát thực tế: Các quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính về mức tiền phạt tối đa trong các lĩnh vực, mức tiền phạt tối đa của khung tiền phạt đối với hành vi vi phạm để xác định thẩm quyền giải trình, mức tiền phạt được áp dụng quy định về hoãn, miễn, giảm, nộp tiền phạt nhiều lần,... cần được tiếp tục rà soát, hoàn thiện để bảo đảm phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội, mức sống và thu nhập bình quân của người dân.

Việc thi hành quyết định và cưỡng chế chưa tối ưu: Nhiều quyết định không được thi hành hiệu quả, các biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt cũng chưa đáp ứng được yêu cầu, gây khó khăn cho việc thu tiền phạt, áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả.

Thủ tục áp dụng biện pháp xử lý hành chính còn hình thức: Trình tự, thủ tục áp dụng một số biện pháp xử lý hành chính chưa phát huy hiệu quả, còn mang tính hình thức, thiếu tính kịp thời.

Thiếu tính linh hoạt trong quản lý: Luật hiện hành quy định quá chi tiết một số nội dung thuộc thẩm quyền của Chính phủ (ví dụ như thời hiệu xử phạt, mức phạt tiền tối đa trên từng lĩnh vực), gây khó khăn, thụ động khi cần điều chỉnh theo thực tiễn.

Yêu cầu chuyển đổi số: Sự phát triển bùng nổ của Trí tuệ nhân tạo (AI), Internet kết nối vạn vật (IoT), Dữ liệu lớn (Big Data), tự động hóa, đòi hỏi quy trình xử lý vi phạm hành chính phải được đưa lên môi trường điện tử.

2. Bố cục dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi)

Dự thảo Luật tập trung quy định về xử phạt vi phạm hành chính và các biện pháp xử lý hành chính. Bố cục của dự thảo gồm 06 phần, 128 điều, cụ thể như sau:

- Phần thứ nhất: Những quy định chung, gồm 21 điều (Điều 1 - Điều 21).

- Phần thứ hai: Xử phạt vi phạm hành chính, gồm 03 chương, 55 điều (Điều 22 - Điều 76): Chương I: Các hình thức xử phạt và biện pháp khắc phục hậu quả (17 điều); Chương II: Thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính và áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả (04 điều); Chương III: Thủ tục xử phạt, thi hành quyết định xử phạt và cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt (34 điều).

- Phần thứ ba: Áp dụng các biện pháp xử lý hành chính, gồm 04 chương, 26 điều (Điều 77 - Điều 102): Chương I: Các biện pháp xử lý hành chính (07 điều); Chương II: Lập hồ sơ đề nghị, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính (08 điều); Chương III: Thi hành quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính (08 điều); Chương IV: Các quy định khác liên quan đến việc áp dụng các biện pháp xử lý hành chính (03 điều).

- Phần thứ tư: Các biện pháp ngăn chặn và bảo đảm xử lý vi phạm hành chính, gồm 02 chương, 14 điều (Điều 103 - Điều 116): Chương I: Quy định chung về các biện pháp ngăn chặn và bảo đảm xử lý vi phạm hành chính (03 điều); Chương II: Thẩm quyền, thủ tục áp dụng các biện pháp ngăn chặn và bảo đảm xử lý vi phạm hành chính (11 điều).

- Phần thứ năm: Những quy định đối với người chưa thành niên vi phạm hành chính gồm 02 chương, 09 điều (Điều 117 - Điều 125): Chương I: Quy định chung về xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên (05 điều); Chương II: Các biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên (04 điều).

- Phần thứ sáu: Điều khoản thi hành gồm 03 điều (Điều 126 - Điều 128).

Ngoài ra, Bộ Công an đã trình kèm theo Danh mục 37 điều, khoản Luật giao quy định hoặc quy định chi tiết (19 điều, khoản Luật giao quy định, 18 điều, khoản Luật giao quy định chi tiết) và 14 dự thảo văn bản quy phạm pháp luật quy định chi tiết Luật (08 Nghị định, 06 Thông tư).

Dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) không chỉ khắc phục dứt điểm các vướng mắc, bất cập của luật cũ mà còn mở ra bước ngoặc mới trong việc ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số vào quản lý nhà nước. Việc ban hành Luật sẽ góp phần xây dựng một nền hành chính minh bạch, hiện đại, bảo đảm kỷ cương pháp luật đi đôi với tôn trọng và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhân dân.