Những điểm mới trong dự thảo Bộ Luật hình sự (sửa đổi) đáp ứng yêu cầu phát triển trong tình hình mới

Việc hoàn thiện Bộ Luật hình sự có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong công tác bảo vệ an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự an toàn xã hội, bảo vệ quyền con người, quyền công dân cũng như tạo môi trường pháp lý lành mạnh cho phát triển kinh tế - xã hội. Một trong những điểm mới chú ý là việc mở rộng hiệu lực của Bộ Luật hình sự đối với các hành vi phạm tội hoặc hậu quả xảy ra trên không gian mạng quốc gia của Việt Nam. Quy định này nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong kỷ nguyên số, khi các loại tội phạm công nghệ cao, tội phạm mạng ngày càng tinh vi và xuyên biên giới, giúp cơ quan chức năng có cơ sở pháp lý vững chắc để đấu tranh, xử lý kịp thời.

Dự thảo đã bổ sung quy định về trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự liên quan đến rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật, công nghệ hoặc thử nghiệm mô hình kinh doanh mới. Các tổ chức, cá nhân thực hiện thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), áp dụng công nghệ/mô hình kinh doanh mới đã tuân thủ đúng quy trình, quy phạm, đề án được phê duyệt và áp dụng đầy đủ biện pháp phòng ngừa mà vẫn gây thiệt hại thì không phải là tội phạm. Tạo hành lang pháp lý an toàn, khuyến khích tinh thần đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển công nghệ.

Dự thảo thể hiện rõ tính nhân đạo và chính sách hình sự linh hoạt của Nhà nước: Tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự (Điều 30) quy định: Người phạm tội gây thiệt hại về kinh tế vì lợi ích chung, không tham nhũng, trong các hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, ứng dụng công nghệ/chuyển đổi số chưa hoàn thành hoặc chưa khắc phục hậu quả do nguyên nhân khách quan nhưng có khả năng và tính khả thi để khắc phục có thể được tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự; căn cứ miễn trách nhiệm hình sự (Điều 32); có nêu người thuộc trường hợp trên đã khắc phục xong hậu quả, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh hoặc tự nguyện bồi thường thiệt hại và được hòa giải thì có thể được miễn trách nhiệm hình sự.

Bổ sung các biện pháp tư pháp hiện đại nhằm xử lý tận gốc hành vi vi phạm trên môi trường số: Tịch thu, tiêu hủy dữ liệu số trái phép; buộc dừng hoạt động tên miền, địa chỉ IP, thu hồi khóa mật mã liên quan đến hành vi phạm tội. Điều này giúp ngăn chặn kịp thời việc tiếp tục phát tán thông tin độc hại, xâm phạm an ninh quốc gia hoặc trục lợi bất chính trên không gian mạng.

Dự thảo cập nhật và cụ thể hóa nhiều tội danh mới trong lĩnh vực kinh tế, công nghệ và xã hội: Tội vi phạm quy định về tài sản mã hóa và thị trường tài sản mã hóa (Điều 190) “xử lý các hành vi chào bán, phát hành trái phép, thao túng thị trường hoặc sử dụng thông tin nội bộ để mua bán tài sản mã hóa thu lợi bất chính hoặc gây thiệt hại lớn”. Tội vi phạm quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (Điều 181) “nghiêm trị hành vi cung cấp thông tin sai lệch, đánh tráo hàng hóa, ép buộc người tiêu dùng hoặc lợi dụng tình trạng dễ bị tổn thương của người tiêu dùng để trục lợi”. Tội kinh doanh theo phương thức đa cấp trái phép (Điều 202) và tội vi phạm quy định về hoạt động bán đấu giá tài sản (Điều 203): Quy định rõ ràng các khung hình phạt cho hành vi thông đồng dìm giá, nâng giá đấu giá, lập hồ sơ khống hoặc kinh doanh đa cấp không phép quy mô lớn.

Dự thảo tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý xử lý đối với pháp nhân thương mại: Mở rộng phạm vi các tội danh pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự (bao gồm buôn lậu, sản xuất hàng giả, trốn thuế, vi phạm môi trường, lừa đảo chiếm đoạt tài sản...). Quy định cụ thể các hình phạt chính (Phạt tiền, Đình chỉ hoạt động vĩnh viễn) và hình phạt bổ sung (Cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực). Bổ sung các tình tiết tăng nặng đặc thù như: lợi dụng vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền; sử dụng hệ thống công ty con, đại lý để che giấu hành vi phạm tội.

Công an thành phố Cần Thơ thông tin đến toàn thể Nhân dân, các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp trên địa bàn thành phố:

- Tích cực tìm hiểu, chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật, nâng cao cảnh giác trước các thủ đoạn phạm tội mới, đặc biệt là tội phạm công nghệ cao, lừa đảo trực tuyến và vi phạm trong lĩnh vực tài chính - kinh tế.

- Tham gia đóng góp ý kiến cho Dự thảo Bộ Luật hình sự (sửa đổi) thông qua các kênh chính thức của Nhà nước để góp phần xây dựng hệ thống pháp luật ngày càng hoàn thiện.

Chủ động tố giác tội phạm, phát hiện các hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật, người dân cần kịp thời thông báo cho cơ quan Công an nơi gần nhất để được hỗ trợ và xử lý theo quy định. Vì một thành phố Cần Thơ an toàn, văn minh và phát triển./.

Đính kèm dự thảo Bộ Luật hình sự (sửa đổi)