Nâng cao chủ quyền số quốc gia và yêu cầu cấp thiết ban hành Luật An ninh dữ liệu trong tình hình mới

Hiện nay, các quy định pháp luật về an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân hay dữ liệu số giải quyết từng khía cạnh riêng biệt. Luật An ninh dữ liệu được ban hành nhằm xác lập rõ nét chủ quyền dữ liệu quốc gia, khẳng định quyền tối cao của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong việc ban hành chính sách, pháp luật, quản lý, kiểm soát và bảo vệ dữ liệu thuộc quyền tài phán của Việt Nam.

Luật phân định rõ ràng giữa quyền quản lý về an ninh dữ liệu của Nhà nước và quyền sở hữu, khai thác tài sản dữ liệu hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Việc bảo vệ chủ quyền dữ liệu không chỉ giúp phòng ngừa các nguy cơ xâm phạm từ bên ngoài mà còn tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc lưu chuyển, giao dịch dữ liệu hợp pháp và phát triển kinh tế dữ liệu một cách an toàn, minh bạch.

Hệ thống phân loại dữ liệu theo 05 cấp độ rủi ro an ninh dữ liệu. Điểm đột phá của dự thảo Luật An ninh dữ liệu là việc thiết lập hệ thống phân loại bảo vệ an ninh dữ liệu theo 05 cấp độ rủi ro từ thấp đến cao (Điều 8):

- Cấp độ 1 (Rủi ro thấp): Dữ liệu công khai, dữ liệu mở theo quy định của pháp luật, ít gây tổn hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

- Cấp độ 2 (Rủi ro trung bình): Dữ liệu lưu hành nội bộ, dữ liệu kinh doanh và dữ liệu cá nhân thông thường.

- Cấp độ 3 (Rủi ro cao): Dữ liệu quan trọng, dữ liệu cá nhân nhạy cảm được xử lý ở quy mô lớn, gây tổn hại rất nghiêm trọng đến quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân hoặc đe dọa phương hại an ninh quốc gia.

- Cấp độ 4 (Rủi ro rất cao): Dữ liệu cốt lõi, khi bị xâm phạm gây tổn hại đặc biệt nghiêm trọng đến quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân và gây phương hại an ninh quốc gia.

- Cấp độ 5 (Rủi ro đặc biệt nghiêm trọng): Dữ liệu cốt lõi thuộc lĩnh vực quốc phòng, an ninh và dữ liệu cốt lõi về vận hành, điều khiển các công trình quan trọng đặc biệt liên quan đến an ninh quốc gia.

Quy định này giúp tối ưu hóa nguồn lực bảo vệ: Dữ liệu ở cấp độ rủi ro càng cao thì yêu cầu quản lý và kỹ thuật càng nghiêm ngặt. Việc quản lý nghiêm ngặt dữ liệu cốt lõi và dữ liệu quan trọng, cùng các quy định chặt chẽ về chuyển, xử lý dữ liệu xuyên biên giới (Điều 19) sẽ chủ động phòng ngừa nguy cơ rò rỉ, chiếm đoạt dữ liệu chiến lược quốc gia.

Tình trạng mua bán trái phép dữ liệu cá nhân, rò rỉ bí mật nhà nước, tấn công mã hóa dữ liệu hay gián điệp dữ liệu đang diễn biến phức tạp. Luật An ninh dữ liệu nghiêm cấm các hành vi chiếm đoạt, phá hoại, mua bán, làm lộ, làm mất, đầu độc dữ liệu; lợi dụng AI và thuật toán để thao túng thông tin; hoặc cản trở trái phép hoạt động xử lý dữ liệu hợp pháp (Điều 6).

Đồng thời, Luật quy định trách nhiệm cụ thể của các chủ quản dữ liệu trong việc: Tự xác định cấp độ rủi ro, thực hiện đánh giá tác động an ninh dữ liệu và tổ chức kiểm toán định kỳ (đối với dữ liệu từ Cấp độ 3 trở lên); xây dựng phương án ứng phó, khắc phục sự cố; báo cáo sự cố an ninh dữ liệu qua hệ thống điện tử thống nhất do Bộ Công an vận hành; áp dụng các giải pháp kỹ thuật tiên tiến, đặc biệt là lộ trình chuyển đổi sang mật mã kháng lượng tử đối với các hệ thống thông tin quan trọng để bảo vệ dữ liệu trước sự phát triển của công nghệ trong tương lai (Điều 17).

Thành phố Cần Thơ đang đẩy mạnh phát triển đô thị thông minh, Chính phủ số và các lĩnh vực trọng yếu như y tế, giáo dục, tài chính, giao thông vận tải. Luật An ninh dữ liệu ra đời đưa ra các chuẩn mực bắt buộc về thẩm định an ninh dữ liệu đối với hệ thống xử lý dữ liệu Cấp độ 4, Cấp độ 5 và hạ tầng dữ liệu quốc gia trọng yếu (Điều 11, Điều 13).

Đặc biệt, trước sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), Luật đưa ra các quy định tiên phong (Điều 15) nhằm kiểm soát tính nguyên vẹn của dữ liệu huấn luyện, phòng chống đầu độc dữ liệu, bảo đảm khả năng can thiệp của con người đối với các hệ thống AI tự động và ngăn chặn các nguy cơ phương hại đến an ninh quốc gia.

Luật An ninh dữ liệu quy định rõ ràng trách nhiệm của Lực lượng chuyên trách bảo vệ an ninh dữ liệu thuộc Bộ Công an, Bộ Quốc phòng và bộ phận phụ trách tại các bộ, ngành, địa phương (Điều 24). Bên cạnh đó, Luật chú trọng chính sách phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, ưu tiên phát triển điện toán đám mây chủ quyền, trung tâm dữ liệu xanh, và bảo vệ người phát hiện, thông báo lỗ hổng an ninh dữ liệu với thiện chí (Điều 5, Điều 25).

Các hành vi vi phạm quy định về an ninh dữ liệu sẽ bị xử lý nghiêm minh theo quy định của pháp luật (kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự). Tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, việc che giấu sự cố hoặc cố ý xác định sai cấp độ sẽ là căn cứ xem xét tăng nặng.

Ban hành Luật An ninh dữ liệu là một bước tiến lịch sử, mang tính chiến lược nhằm hoàn thiện thể chế pháp luật, bảo vệ vững chắc chủ quyền số quốc gia, tạo môi trường số an toàn, lành mạnh cho Nhân dân và doanh nghiệp phát triển.

Công an thành phố Cần Thơ thông tin đến toàn thể Nhân dân, các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp trên địa bàn thành phố chủ động tìm hiểu, nâng cao nhận thức, chấp hành nghiêm các quy định về an ninh dữ liệu; tích cực tham gia phát hiện, tố giác các hành vi vi phạm pháp luật về dữ liệu, góp phần cùng lực lượng Công an nhân dân bảo vệ an toàn tuyệt đối không gian số và an ninh quốc gia trong tình hình mới./.

(Đính kèm dự thảo Luật An ninh dữ liệu)