Nghị định 349/2026/NĐ-CP - Những điểm mới cần lưu ý trong lựa chọn nhà thầu và cung ứng sản phẩm, dịch vụ công

Việc kịp thời nắm vững và thực hiện đúng các quy định mới có ý nghĩa quan trọng đối với cơ quan Nhà nước, chủ đầu tư, bên mời thầu, tổ chuyên gia, tổ thẩm định và cộng đồng doanh nghiệp. Cơ chế mới tạo điều kiện rút ngắn thời gian, tháo gỡ vướng mắc trong mua sắm, song đồng thời đề cao trách nhiệm cá nhân, trách nhiệm giải trình, yêu cầu công khai, minh bạch và sử dụng hiệu quả ngân sách nhà nước; qua đó góp phần phòng ngừa thất thoát, lãng phí, cạnh tranh không lành mạnh và các hành vi xâm phạm trật tự quản lý kinh tế.

* Những điểm mới nổi bật của Nghị định số 349/2026/NĐ-CP

Thứ nhất, công khai yêu cầu báo giá trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia. Theo Điều 1 Nghị định số 349/2026/NĐ-CP, đối với hàng hóa, dịch vụ thông thường, chủ đầu tư phải đăng tải yêu cầu báo giá trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia; đơn vị quan tâm phải gửi báo giá trên Hệ thống trong thời hạn tối thiểu 03 ngày làm việc kể từ ngày đăng tải. Trường hợp có nhiều hơn một báo giá, chủ đầu tư được lấy giá trung bình; khi tính giá trung bình, có quyền loại trừ báo giá hoặc hạng mục có giá cao hơn hoặc thấp hơn 30% giá trung bình. Đây là cơ chế nhận diện, xử lý báo giá bất thường, nhưng không phải căn cứ để loại trừ tùy tiện; toàn bộ quá trình cần được lập hồ sơ và có căn cứ giải trình rõ ràng.

Đối với gói thầu mua thuốc, hóa chất, vật tư xét nghiệm, thiết bị y tế, linh kiện, phụ kiện và vật tư thay thế sử dụng cho thiết bị y tế, thời hạn gửi báo giá tối thiểu là 10 ngày kể từ ngày đăng tải. Khi có từ 02 báo giá trở lên, chủ đầu tư được lựa chọn báo giá cao nhất phù hợp với khả năng tài chính và yêu cầu chuyên môn. Đơn vị cung cấp báo giá phải bảo đảm giá phù hợp với khả năng cung cấp, không vi phạm pháp luật về cạnh tranh, bán phá giá hoặc nâng khống giá.

Thứ hai, nâng hạn mức áp dụng chỉ định thầu. Khoản 4 Điều 78 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP được sửa đổi theo hướng: gói thầu thuộc dự toán mua sắm không hình thành dự án có giá không quá 01 tỷ đồng; gói thầu dịch vụ tư vấn thuộc dự án có giá không quá 03 tỷ đồng; gói thầu dịch vụ phi tư vấn, hàng hóa, xây lắp, hỗn hợp thuộc dự án có giá không quá 05 tỷ đồng. So với quy định trước đây tương ứng là 500 triệu đồng, 800 triệu đồng và 02 tỷ đồng, mức mới mở rộng quyền chủ động nhưng không làm giảm yêu cầu về tính cần thiết, hiệu quả, năng lực nhà thầu và trách nhiệm của người quyết định.

Thứ ba, bổ sung trường hợp được áp dụng chỉ định thầu. Nghị định cho phép xem xét chỉ định thầu đối với gói thầu đã đăng tải thông báo mời thầu, mời quan tâm hoặc mời sơ tuyển nhưng không có nhà thầu nộp hồ sơ; tất cả hồ sơ dự thầu không đáp ứng hồ sơ mời thầu; hoặc tất cả nhà thầu không đáp ứng yêu cầu thực hiện gói thầu. Đồng thời, Nghị định bổ sung gói thầu mua sắm từ hoạt động thanh lý, giải thể, phá sản và hàng hóa mua thông qua giao dịch trên sàn giao dịch hàng hóa vào nhóm trường hợp có yêu cầu, điều kiện đặc thù.

Thứ tư, nâng giá trị mua sắm nhỏ được tự quyết định. Đối với gói thầu hoặc nội dung mua sắm có giá không quá 100 triệu đồng, thay cho mức 50 triệu đồng trước đây, thủ trưởng cơ quan, đơn vị mua sắm được quyết định việc mua sắm, không phải thực hiện quy trình chỉ định thầu rút gọn, nhưng phải bảo đảm tiết kiệm, hiệu quả, tự chịu trách nhiệm về quyết định và có đầy đủ hóa đơn, chứng từ theo quy định; hoặc lựa chọn thực hiện theo quy trình chỉ định thầu rút gọn.

Thứ năm, bổ sung cơ chế xử lý tình huống và tăng cường quản lý hợp đồng. Khi gói thầu chỉ có một nhà thầu tham dự, hồ sơ đáp ứng cơ bản nhưng chưa đáp ứng yêu cầu kỹ thuật đối với vật tư, thiết bị thông thường, thông dụng, sẵn có trên thị trường, có tổng giá trị không quá 1% giá gói thầu, chủ đầu tư có thể cho phép bổ sung, thay thế và đơn giá thay thế không được cao hơn đơn giá đã chào. Khi việc đánh giá kéo dài làm hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất hết hiệu lực, chủ đầu tư được yêu cầu nhà thầu khôi phục hiệu lực của hồ sơ và bảo đảm dự thầu tương ứng; nhà thầu từ chối thì hồ sơ không tiếp tục được xem xét nhưng không bị xử lý vi phạm vì việc từ chối này.

Nghị định cũng yêu cầu cập nhật thông tin thay đổi, phát sinh về danh sách, phạm vi công việc và tỷ lệ sử dụng nhà thầu phụ, nhà thầu phụ đặc biệt trong quá trình thực hiện hợp đồng; hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu phải quy định tỷ lệ phần trăm giá trị tối đa dành cho nhà thầu phụ. Kiến nghị về hồ sơ mời thầu phải được gửi tối thiểu 03 ngày làm việc trước thời điểm đóng thầu. Một số quy định về điều kiện của tổ chuyên gia, tổ thẩm định được điều chỉnh linh hoạt hơn, nhưng vẫn phải bảo đảm năng lực thực hiện nhiệm vụ và tính độc lập, khách quan.

* Những nội dung cơ quan, đơn vị và doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý

Từ góc độ bảo đảm an ninh kinh tế, việc mở rộng hạn mức và đơn giản hóa một số thủ tục phải đi đôi với kiểm soát quyền lực, quản lý chặt chẽ hồ sơ và trách nhiệm giải trình. Các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan cần thực hiện nghiêm những nội dung sau:

- Không chia nhỏ dự án, dự toán mua sắm hoặc gói thầu nhằm đưa giá trị xuống dưới hạn mức để áp dụng chỉ định thầu hay cơ chế mua sắm nhỏ; phải xác định đúng nhu cầu, phạm vi, nguồn vốn và giá gói thầu.

- Việc thu thập báo giá phải thực chất, công khai và có khả năng kiểm chứng. Không thông đồng, dàn xếp, cung cấp báo giá khống, báo giá quân xanh - quân đỏ hoặc lợi dụng ngưỡng chênh lệch 30% để chủ động loại bỏ báo giá bất lợi.

- Chỉ định thầu là hình thức lựa chọn nhà thầu có điều kiện, không phải cơ chế đương nhiên khi gói thầu nằm trong hạn mức. Người có thẩm quyền, chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm về căn cứ áp dụng, năng lực nhà thầu, giá, chất lượng, tiến độ và hiệu quả của gói thầu.

- Đối với mua sắm không quá 100 triệu đồng, phải lưu giữ đầy đủ quyết định mua sắm, tài liệu xác định nhu cầu và giá, hóa đơn, chứng từ, biên bản giao nhận, nghiệm thu và thanh toán; không hợp thức hóa chứng từ sau khi đã phát sinh giao dịch.

- Quản lý chặt chẽ nhà thầu phụ: quy định rõ tỷ lệ tối đa trong hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu; theo dõi đúng phạm vi công việc, giá trị thực hiện; cập nhật kịp thời mọi thay đổi, không chuyển nhượng thầu hoặc sử dụng nhà thầu phụ để che giấu việc nhà thầu chính không đủ năng lực.

- Phân loại đúng hồ sơ chuyển tiếp. Gói thầu đã phát hành hồ sơ trước ngày 09/9/2026 tiếp tục thực hiện theo cơ chế chuyển tiếp; gói thầu mới chỉ phê duyệt kế hoạch nhưng chưa phát hành hồ sơ và có nội dung không phù hợp thì chủ đầu tư được điều chỉnh kế hoạch để áp dụng Nghị định mới.

- Chủ động bảo vệ dữ liệu đấu thầu, bí mật hồ sơ theo đúng phạm vi pháp luật cho phép; phòng ngừa việc can thiệp trái phép vào Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, làm sai lệch dữ liệu hoặc tiết lộ thông tin nhằm tạo lợi thế cho một nhà thầu.

Các tổ chức, doanh nghiệp tham gia hoạt động đấu thầu cần xây dựng văn hóa tuân thủ, cạnh tranh bằng năng lực, chất lượng và giá hợp lý; kịp thời phản ánh dấu hiệu thông thầu, gian lận, cản trở cạnh tranh, nâng khống giá, sử dụng ngân sách sai mục đích hoặc các hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật đến cơ quan có thẩm quyền để kiểm tra, xử lý.

Nghị định số 349/2026/NĐ-CP tạo điều kiện chủ động cho cơ quan, đơn vị và doanh nghiệp, nhưng sự thông thoáng chỉ phát huy hiệu quả khi được đặt trong khuôn khổ công khai, minh bạch, cạnh tranh và trách nhiệm. Thực hiện đúng quy định về lựa chọn nhà thầu, quản lý hợp đồng và cung ứng sản phẩm, dịch vụ công chính là góp phần bảo vệ tài sản Nhà nước, môi trường đầu tư, kinh doanh lành mạnh, giữ vững an ninh kinh tế và phục vụ hiệu quả sự phát triển bền vững của thành phố Cần Thơ.

Hãy chủ động nghiên cứu, cập nhật và thực hiện nghiêm Nghị định số 349/2026/NĐ-CP; nói không với thông thầu, gian lận, chia nhỏ gói thầu, nâng khống giá và hợp thức hóa hồ sơ; kịp thời cung cấp thông tin về dấu hiệu vi phạm cho cơ quan chức năng, góp phần sử dụng hiệu quả ngân sách nhà nước và bảo đảm trật tự quản lý kinh tế.