Một số điểm mới trong dự thảo bộ luật Hình sự (sửa đổi)

KỲ 2: ĐIỀU CHỈNH MỘT SỐ TỘI DANH - YÊU CẦU CẤP THIẾT TỪ THỰC TIỄN

1. Bổ sung các tội danh mới: “Bịt kín” lỗ hổng an ninh phi truyền thống

Dự thảo bộ luật Hình sự bổ sung 11 tội danh, trong đó có tội vi phạm quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tội vi phạm quy định về tài sản mã hóa, thị trường tài sản mã hóa, xuất phát từ yêu cầu thực tiễn và diễn biến hành vi trong thời gian qua. Điển hình như: Bổ sung Tội vi phạm quy định về tài sản mã hóa và thị trường tài sản mã hóa (Điều 191) để xử lý các hành vi thao túng, chào bán trái phép tài sản số. Đồng thời, các tội danh như Tội xâm phạm dữ liệu cá nhân (Điều 281) được đưa vào nhằm bảo vệ quyền riêng tư của công dân trong kỷ nguyên chuyển đổi số; bổ sung thêm Tội vi phạm quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (Điều 182) nhằm nghiêm trị các hành vi cung cấp thông tin sai lệch, trục lợi từ người tiêu dùng.

Dự thảo cũng bổ sung Tội tổ chức khai thác thủy sản trái phép, thể hiện nỗ lực gỡ thẻ vàng IUU đối với thủy sản Việt Nam; bổ sung các tội phạm về an ninh mạng để phù hợp với Công ước Hà Nội về chống tội phạm mạng; bổ sung Tội phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt và tội tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt để phù hợp với kiến nghị của Lực lượng đặc nhiệm tài chính (FATF).

Đối với tội phạm ma túy, dự thảo tiếp tục hoàn thiện các quy định hiện hành và đề xuất bổ sung tội sử dụng trái phép chất ma túy trong những trường hợp luật định. Nội dung này thể hiện yêu cầu quản lý chặt chẽ người sử dụng trái phép chất ma túy, ngăn ngừa tái sử dụng, góp phần kéo giảm “nguồn cầu” và hạn chế nguy cơ phát sinh các loại tội phạm, vi phạm pháp luật khác.

Trong lĩnh vực bảo vệ môi trường và tài nguyên, dự thảo bổ sung các quy định xử lý hành vi vi phạm về chất thải rắn sinh hoạt, chất thải rắn thông thường, chất thải y tế, xả nước thải gây ô nhiễm môi trường và khai thác thủy sản trái phép. Qua đó, nâng cao trách nhiệm của cá nhân, tổ chức trong bảo vệ môi trường, nguồn lợi thủy sản và thực hiện cam kết quốc tế về phát triển bền vững.

Ngoài ra, dự thảo bổ sung tội tham gia nhóm tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia nhằm nội luật hóa Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia.

Lực lượng An ninh Công an thành phố Cần Thơ tuyên truyền pháp luật liên quan xử lý tội phạm IUU

          2. Xóa bỏ một số tội danh và hành vi: Phi hình sự hóa, giảm tải tư pháp

          Xu hướng xóa bỏ hướng đến mục tiêu tránh hình sự hóa các quan hệ dân sự, kinh tế hoặc loại bỏ các quy định không còn phù hợp. Dự thảo Bộ luật Hình sự dự kiến bỏ hình phạt tử hình ở 06 tội danh, chỉ giữ lại hình phạt tử hình tại 04 tội danh (Tội phản bội tổ quốc, Tội giết người, Tội sản xuất trái phép chất ma túy, Tội khủng bố), bỏ 03 tội danh và 38 hành vi khỏi các tội danh hiện hành.

          3. Gộp tội danh: Tinh gọn kỹ thuật lập pháp

          Dự thảo đã thực hiện đề xuất gộp 08 tội danh hiện hành thành 04 nhóm tội danh thống nhất. Định hướng “Gộp tội danh: Tinh gọn kỹ thuật lập pháp” trong Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) là một cuộc cách mạng về tư duy xây dựng pháp luật. Thay vì tiếp tục xu hướng “chia nhỏ” hành vi khiến cấu trúc luật “phình to”, Bộ Công an đã chủ trì thiết kế phương án tích hợp các tội danh độc lập có cùng bản chất khách thể hoặc phương thức phạm tội. Điển hình, xóa bỏ tội danh độc lập Khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân (Điều 113 cũ): Dự thảo đề xuất xóa bỏ tư cách điều luật độc lập của tội này và nhập toàn bộ cấu thành vào Tội khủng bố (Điều 299). Điều này giúp thống nhất định nghĩa và chế tài xử lý đối với mọi hành vi có bản chất khủng bố; xóa bỏ tội danh độc lập Vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới, đề xuất nhập tội danh này vào Tội buôn lậu. Việc này giúp loại bỏ ranh giới mập mờ trong thực tiễn xét xử khi bị cáo tìm cách ngụy biện “vận chuyển thuê” để né tránh khung hình phạt nặng của tội buôn lậu.

           “Gộp tội danh” không đơn thuần là một thao tác cắt ghép chữ nghĩa, mà là tư duy lập pháp biện chứng. Nó chuyển từ tư duy “quản lý hành vi theo bề nổi” sang “quản lý hành vi theo bản chất”, giúp Bộ luật Hình sự năm 2026 trở thành một chỉnh thể luật gọn gàng, sắc bén và có tính hệ thống cao.

             Việc “Bổ sung, xóa bỏ, gộp một số tội danh” trong Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) không đơn thuần là những sửa đổi kỹ thuật thuần túy, mà là một yêu cầu cấp thiết bắt nguồn từ thực tiễn khách quan của đời sống kinh tế - xã hội. Trước sự bùng nổ của kỷ nguyên số và các mối đe dọa an ninh phi truyền thống, những quy định này chính là lá chắn kịp thời để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân và doanh nghiệp. Song song đó, tinh thần nhân đạo qua việc phi hình sự hóa các vi phạm nhỏ và sự tinh gọn từ việc gộp các tội danh chồng chéo đã chứng minh một tư duy lập pháp có nhiều bước tiến. /.