Xây dựng hệ thống pháp luật hiện đại: Những điểm mới mang tính nguyên tắc của dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi)

    Theo Chương trình lập pháp năm 2026 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) dự kiến sẽ trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI (tháng 10/2026). Dự thảo luật gồm 06 phần, 128 điều. Trong đó, Phần thứ nhất (Những quy định chung) gồm 21 điều (từ Điều 1 đến Điều 21) đã ghi nhận nhiều điểm mới quan trọng nhằm bảo đảm tính thống nhất, công bằng và đáp ứng yêu cầu thực tiễn. 
    Trang Thông tin điện tử Công an thành phố Cần Thơ thông tin đến cán bộ, chiến sỹ và Nhân dân những nội dung mới nổi bật tại Phần thứ nhất như sau:
    1. Bổ sung, làm rõ một số khái niệm và đối tượng áp dụng
    - Giải thích từ ngữ “Vi phạm hành chính nhiều lần”: Chỉnh lý theo hướng áp dụng đối với trường hợp cá nhân, tổ chức thực hiện hành vi vi phạm mà trước đó đã thực hiện hành vi này nhưng chưa bị ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính (thay vì chưa bị xử lý như quy định hiện hành) và chưa hết thời hiệu xử lý. 
    - Đối tượng bị xử phạt: Làm rõ quy định áp dụng đối với cá nhân, tổ chức nước ngoài hiện diện hoặc không hiện diện tại Việt Nam. 
    2. Sửa đổi, bổ sung quy định về thời hiệu xử phạt
    - Khung thời hiệu: Quy định khung thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính chung là từ 01 năm đến 03 năm (trừ trường hợp luật khác có quy định riêng), đồng thời, giao Chính phủ quy định chi tiết thời hiệu cho từng lĩnh vực cụ thể. 
    - Thời gian tố tụng: Thời gian cơ quan tiến hành tố tụng thụ lý, xem xét (bao gồm cả thời gian tạm đình chỉ điều tra, tạm đình chỉ vụ án, tạm đình chỉ giải quyết tố giác, tin báo tội phạm, kiến nghị khởi tố) cũng được tính vào thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính. 
    - Thống nhất xử lý trốn tránh: Bổ sung quy định cụ thể về việc cố tình trốn tránh, cản trở việc xử phạt hoặc áp dụng biện pháp xử lý hành chính. 
    3. Quy định mới về các trường hợp không xử phạt và tình tiết giảm nhẹ/tăng nặng
    - Bổ sung 02 trường hợp “không” xử phạt vi phạm hành chính: (1) Rủi ro trong hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo quy định pháp luật liên quan. (2) Người thực hiện hành vi gây thiệt hại khi thi hành mệnh lệnh của người chỉ huy hoặc của cấp trên trong lực lượng vũ trang nhân dân để thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh (với điều kiện đã thực hiện đầy đủ quy trình báo cáo nhưng cấp trên vẫn yêu cầu chấp hành). 
    - Điều chỉnh tình tiết giảm nhẹ: Bổ sung quy định trường hợp tình tiết thuộc trường hợp giảm nhẹ đã được quy định là hành vi vi phạm hành chính thì không được coi là tình tiết giảm nhẹ khi quyết định xử phạt (để bảo đảm đồng bộ với Bộ luật Hình sự và phù hợp với thực tiễn). 
    4. Đẩy mạnh xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử
    - Kết nối và chia sẻ dữ liệu: Quy định các cơ quan, tổ chức có trách nhiệm kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các Cơ sở dữ liệu về xử lý vi phạm hành chính với các cơ sở dữ liệu liên quan, đồng thời kết nối, đồng bộ với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và Ứng dụng định danh điện tử. 
    - Tính công khai, minh bạch: Mọi thao tác tạo lập, cập nhật, chỉnh sửa, ký số, gửi, nhận, truy cập và xử lý dữ liệu trên môi trường điện tử phải được lưu trữ đầy đủ để phục vụ kiểm tra, giám sát. 
    5. Một số điểm mới đáng chú ý khác
    - Áp dụng ngoài lãnh thổ: Công dân, tổ chức Việt Nam vi phạm pháp luật hành chính của Việt Nam ở ngoài lãnh thổ sẽ không bị xử phạt theo Luật này nếu hành vi đó đã bị xử lý theo quy định của pháp luật nước sở tại. 
    - Tính ngày làm việc: Bổ sung quy định rõ ràng: khi Luật có quy định thời gian theo ngày làm việc thì thời gian đó không bao gồm ngày nghỉ lễ, tết, thứ Bảy và Chủ nhật. 
    - Phân cấp, phân quyền: Bỏ quy định tên cơ quan cụ thể chịu trách nhiệm trước Chính phủ cũng như trách nhiệm của các bộ, ngành, Ủy ban nhân dân trong quản lý thi hành pháp luật về xử lý vi phạm hành chính để phù hợp với nguyên tắc phân cấp, phân quyền theo Luật Tổ chức Chính phủ. 
    - Không tính thời hạn được coi là chưa bị xử phạt: Bổ sung quy định việc tịch thu tang vật, phương tiện hoặc áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả trong trường hợp không ra quyết định xử phạt thì không thuộc trường hợp tính thời hạn được coi là chưa bị xử phạt vi phạm hành chính. 
    Việc sửa đổi, bổ sung Phần thứ nhất của dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính thể hiện tư duy đổi mới mạnh mẽ, khắc phục kịp thời những vướng mắc, bất cập trong thực tiễn áp dụng pháp luật thời gian qua. Những quy định mới không chỉ bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành và đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số quốc gia, mà còn góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức. Việc chủ động nghiên cứu, nắm vững các nội dung mới của dự thảo Luật ngay từ giai đoạn lấy ý kiến không chỉ giúp cán bộ, công chức nâng cao năng lực thực thi công vụ mà còn giúp người dân, doanh nghiệp nâng cao ý thức thượng tôn pháp luật. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng một thể chế xử lý vi phạm hành chính công khai, minh bạch, hiệu quả, phục vụ đắc lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong giai đoạn mới./.