Những điểm mới của dự thảo Luật định danh và xác thực điện tử (Kỳ 2): Tăng cường xác thực danh tính, bảo đảm an toàn giao dịch trên môi trường số

Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ, các giao dịch điện tử ngày càng trở nên phổ biến trong đời sống xã hội. Người dân có thể thực hiện thanh toán, mua sắm, sử dụng dịch vụ ngân hàng, đăng ký học tập và giải quyết nhiều thủ tục ngay trên thiết bị di động. Tuy nhiên, những tiện ích này cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết trong việc xác định chính xác danh tính của chủ thể tham gia giao dịch, nhất là khi các hành vi gian lận, giả mạo thông tin ngày càng tinh vi.

Thực tế cho thấy, các đối tượng phạm tội có thể lợi dụng thông tin cá nhân bị đánh cắp, tài khoản không chính chủ hoặc sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) để giả mạo khuôn mặt, giọng nói nhằm thực hiện hành vi lừa đảo, chiếm đoạt tài sản. Việc thiếu cơ chế xác thực đáng tin cậy không chỉ gây thiệt hại cho người dân mà còn ảnh hưởng đến tính minh bạch, an toàn của các hoạt động trên môi trường điện tử.

Nhằm giải quyết những vấn đề trên, dự thảo Luật Định danh và xác thực điện tử đề xuất thiết lập 03 mô hình xác thực, gồm mô hình xác thực tập trung, mô hình xác thực trung gian và mô hình xác thực độc lập.

Việc xây dựng các mô hình này nhằm đáp ứng đặc điểm của từng hệ thống, tạo điều kiện cho các cơ quan, tổ chức cung cấp và sử dụng dịch vụ xác thực theo những cách thức phù hợp. Đồng thời, bảo đảm yêu cầu về độ tin cậy, khả năng kiểm tra, truy vết và trách nhiệm của các chủ thể trong quá trình xác thực.

Bên cạnh ba mô hình, dự thảo Luật còn quy định 03 mức độ xác thực điện tử dựa trên loại và số lượng yếu tố được sử dụng. Theo đó, mức độ 1 sử dụng một yếu tố xác thực; mức độ 2 sử dụng hai yếu tố thuộc nhóm tri thức và sở hữu; mức độ 3 sử dụng tối thiểu hai yếu tố, trong đó có ít nhất một yếu tố thuộc nhóm đặc trưng.

Các yếu tố xác thực có thể được hiểu thông qua những hình thức quen thuộc như mật khẩu, mã xác thực, thiết bị được đăng ký hoặc đặc điểm sinh trắc học. Việc phân chia mức độ giúp lựa chọn biện pháp bảo mật tương ứng với tính chất và nguy cơ rủi ro của từng giao dịch, tránh áp dụng một hình thức xác thực giống nhau cho mọi hoạt động.

Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất bắt buộc liên kết, xác thực danh tính điện tử đối với các giao dịch thuộc một số lĩnh vực trên nền tảng số, như giáo dục, chứng khoán, viễn thông, ngân hàng, thương mại điện tử, y tế và mạng xã hội theo phạm vi, điều kiện được quy định.

Việc liên kết danh tính nhằm xác định đúng chủ thể thực hiện giao dịch, hạn chế tình trạng sử dụng tài khoản giả mạo hoặc lợi dụng danh tính người khác. Đồng thời, tạo cơ sở nâng cao trách nhiệm của các bên, hỗ trợ xác minh thông tin khi phát sinh tranh chấp, dấu hiệu lừa đảo hoặc các hành vi vi phạm pháp luật.

Đặc biệt, trước sự phát triển nhanh chóng của AI và công nghệ tạo dựng hình ảnh, âm thanh giả, dự thảo Luật đề xuất nghiêm cấm việc sử dụng dữ liệu sinh trắc học giả, hình ảnh giả tạo bằng công nghệ hoặc các thủ đoạn gian lận khác để tạo lập, giả mạo danh tính điện tử.

Cùng với đó, dự thảo đặt ra yêu cầu tăng cường trách nhiệm của các tổ chức cung cấp dịch vụ trong việc áp dụng biện pháp kỹ thuật phòng, chống giả mạo, kiểm tra độ tin cậy của hệ thống và ghi nhận thông tin phục vụ xác minh, xử lý khi phát sinh sự cố. Những quy định này được kỳ vọng góp phần nâng cao hiệu quả phòng ngừa, phát hiện các hành vi phạm tội sử dụng công nghệ cao.

Đối với lực lượng Công an, việc hoàn thiện các quy định về xác thực điện tử có ý nghĩa quan trọng trong công tác phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm trên không gian mạng. Đây cũng là cơ sở góp phần nâng cao hiệu quả xác minh, làm rõ các hành vi giả mạo danh tính, lừa đảo chiếm đoạt tài sản và lợi dụng công nghệ để vi phạm pháp luật.

Tuy nhiên, bên cạnh các giải pháp pháp lý và kỹ thuật, mỗi người dân cần chủ động bảo vệ thông tin cá nhân, không chia sẻ mật khẩu, mã OTP; không mua bán, cho thuê tài khoản và cảnh giác trước các yêu cầu xác thực danh tính qua những đường dẫn, ứng dụng không rõ nguồn gốc.

Với những nội dung được đề xuất, dự thảo Luật Định danh và xác thực điện tử hướng đến xây dựng cơ chế xác thực an toàn, đáng tin cậy, góp phần bảo vệ người dân, doanh nghiệp trước nguy cơ gian lận, lừa đảo trực tuyến, tạo môi trường thuận lợi để các giao dịch số phát triển gắn với yêu cầu bảo đảm an ninh, trật tự./.