Chủ động phòng ngừa, đấu tranh

Dữ liệu – mục tiêu và công cụ của tội phạm công nghệ cao

Thực tiễn cho thấy, dữ liệu cá nhân, dữ liệu tổ chức nếu bị lộ, lọt, mua bán hoặc khai thác trái phép có thể trở thành nguồn thông tin quan trọng để các đối tượng thực hiện hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản, giả mạo danh tính, chiếm quyền kiểm soát tài khoản và nhiều hành vi vi phạm pháp luật khác trên không gian mạng. Chỉ từ những thông tin tưởng chừng đơn giản như họ tên, số điện thoại, địa chỉ cư trú, nơi làm việc, các mối quan hệ xã hội hoặc lịch sử giao dịch, các đối tượng có thể xây dựng kịch bản tiếp cận có chủ đích, giả danh người quen, cơ quan chức năng, ngân hàng hoặc tổ chức cung cấp dịch vụ để tạo lòng tin, thao túng tâm lý và dẫn dụ nạn nhân thực hiện theo yêu cầu.

Đáng chú ý, phương thức, thủ đoạn hoạt động của tội phạm trong lĩnh vực dữ liệu và công nghệ số ngày càng tinh vi, có sự kết hợp giữa công nghệ, kỹ thuật và các thủ đoạn thao túng tâm lý. Các đối tượng thường sử dụng tin nhắn, cuộc gọi, tài khoản mạng xã hội và đường dẫn giả mạo để tiếp cận người dùng; dụ dỗ cài đặt ứng dụng không rõ nguồn gốc; yêu cầu cung cấp thông tin đăng nhập, mật khẩu, mã xác thực hoặc thông tin tài khoản ngân hàng. Bên cạnh đó, các hành vi xâm nhập trái phép hệ thống thông tin, đánh cắp, mã hóa dữ liệu, đe dọa công khai thông tin để tống tiền cũng tiềm ẩn nguy cơ gây thiệt hại nghiêm trọng cho tổ chức, doanh nghiệp và người dân.

Không chỉ dừng lại ở việc khai thác thông tin để lừa đảo, dữ liệu còn có thể bị các đối tượng sử dụng làm phương tiện che giấu hành vi phạm tội, mở rộng phạm vi hoạt động và tiếp tục xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Điều này cho thấy, bảo vệ dữ liệu không đơn thuần là yêu cầu về kỹ thuật mà còn là một nội dung quan trọng trong công tác bảo đảm an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội trong tình hình mới.

Chủ động nhận diện, nâng cao hiệu quả phòng ngừa và đấu tranh

Một trong những khó khăn trong công tác điều tra, xử lý loại tội phạm này là các dấu vết điện tử có tính chất dễ thay đổi, dễ bị xóa bỏ, chỉnh sửa hoặc phân tán trên nhiều thiết bị, nền tảng và hệ thống khác nhau. Các đối tượng còn lợi dụng tài khoản ngân hàng không chính chủ, tài khoản mạng xã hội ẩn danh, số điện thoại không chính chủ và các dịch vụ công nghệ xuyên biên giới để che giấu danh tính, phân tán dòng tiền, gây khó khăn cho quá trình xác minh, truy vết và thu thập chứng cứ phục vụ công tác điều tra.

Trước tình hình đó, công tác phòng ngừa, phát hiện và đấu tranh với tội phạm trong lĩnh vực dữ liệu và công nghệ số cần được triển khai chủ động, đồng bộ, quyết liệt, gắn với yêu cầu bảo đảm an ninh mạng, an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp cần nâng cao trách nhiệm trong quản lý, thu thập, lưu trữ và xử lý dữ liệu; thực hiện nghiêm các quy định về bảo mật, kiểm soát chặt chẽ quyền truy cập, thường xuyên rà soát, khắc phục lỗ hổng an ninh, đồng thời xây dựng phương án ứng phó, xử lý kịp thời khi xảy ra sự cố. Việc khai thác, sử dụng và chia sẻ dữ liệu phải bảo đảm đúng quy định pháp luật, đúng mục đích, có sự kiểm soát và áp dụng các biện pháp bảo vệ phù hợp.

Nâng cao ý thức tự bảo vệ dữ liệu, xây dựng không gian mạng an toàn

Bên cạnh sự vào cuộc của các cơ quan chức năng, mỗi người dân cần nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm trong bảo vệ dữ liệu cá nhân, coi đây là biện pháp quan trọng để phòng ngừa tội phạm ngay từ cơ sở. Không tùy tiện công khai thông tin cá nhân, thông tin nhạy cảm và các dữ liệu có giá trị bảo mật trên mạng xã hội; không cung cấp mật khẩu, mã OTP, mã xác thực cho người khác; không truy cập đường dẫn không rõ nguồn gốc, không cài đặt ứng dụng từ các nguồn không chính thống. Đặc biệt, khi nhận được yêu cầu chuyển tiền, cung cấp thông tin hoặc xác minh tài khoản có dấu hiệu bất thường, cần bình tĩnh kiểm tra thông qua các kênh chính thức trước khi thực hiện.

Khi phát hiện dấu hiệu bị lừa đảo, xâm nhập trái phép hoặc dữ liệu cá nhân bị thu thập, sử dụng, phát tán trái pháp luật, người dân cần nhanh chóng liên hệ với tổ chức, đơn vị liên quan và trình báo cơ quan Công an nơi gần nhất để được hướng dẫn, hỗ trợ xử lý. Đồng thời, cần chủ động lưu giữ tin nhắn, hình ảnh, đường dẫn, thông tin tài khoản và các tài liệu điện tử có liên quan nhằm phục vụ công tác xác minh, điều tra.

Bảo vệ dữ liệu và đấu tranh với tội phạm trong lĩnh vực công nghệ số là nhiệm vụ có ý nghĩa quan trọng, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và toàn thể Nhân dân, trong đó lực lượng Công an giữ vai trò nòng cốt. Mỗi tổ chức, cá nhân cần chủ động nâng cao nhận thức, chấp hành nghiêm các quy định pháp luật, tích cực phối hợp với cơ quan chức năng trong phòng ngừa, phát hiện và tố giác tội phạm. Qua đó, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, giữ vững an ninh, trật tự trên không gian mạng, tạo nền tảng vững chắc cho quá trình chuyển đổi số quốc gia an toàn, lành mạnh và bền vững./.