Chủ đề 5: AN NINH MẠNG - AN TOÀN THÔNG TIN

Cùng với sự phát triển của công nghệ, các phương thức, thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng ngày càng tinh vi, đánh mạnh vào tâm lý lo sợ, lòng tin, sự thiếu cảnh giác hoặc tâm lý hám lợi của người dân.

      Từ giả danh Công an, Tòa án, Viện kiểm sát; gửi đường link, mã QR giả mạo; sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo để tạo hình ảnh, giọng nói giả; đến chiêu trò “việc nhẹ, lương cao”, đầu tư lợi nhuận cao..., các đối tượng liên tục thay đổi phương thức nhằm tạo lòng tin và khiến nạn nhân chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin quan trọng.

Nhận diện đúng thủ đoạn, bình tĩnh xác minh và tuyệt đối không làm theo yêu cầu đáng ngờ là những “lá chắn” quan trọng giúp người dân tự bảo vệ mình.

Một thủ đoạn phổ biến là các đối tượng gọi điện hoặc sử dụng mạng xã hội để giả danh cán bộ Công an, Tòa án, Viện kiểm sát, thông báo nạn nhân có liên quan đến một vụ án, chuyên án hoặc hành vi vi phạm pháp luật. Để gây áp lực, chúng thường đưa ra những thông tin nghiêm trọng như liên quan đến ma túy, rửa tiền, vi phạm giao thông hoặc có lệnh bắt, lệnh phong tỏa tài khoản. Sau đó, đối tượng yêu cầu nạn nhân chuyển tiền vào các tài khoản do chúng cung cấp với lý do “xác minh”, “tạm giữ”, “bảo đảm” hoặc “phục vụ điều tra”.

Một số trường hợp còn bị hướng dẫn cài đặt ứng dụng giả mạo dịch vụ công hoặc ứng dụng có chứa mã độc nhằm chiếm quyền kiểm soát điện thoại, đánh cắp thông tin và tài khoản ngân hàng.

Người dân cần ghi nhớ: Cơ quan Công an và các cơ quan nhà nước không yêu cầu người dân chuyển tiền qua điện thoại để phục vụ điều tra, không yêu cầu cung cấp mật khẩu, mã OTP hoặc cài đặt ứng dụng không rõ nguồn gốc theo hướng dẫn của người lạ.

Khi nhận được cuộc gọi có dấu hiệu trên, người dân cần bình tĩnh, không làm theo yêu cầu của đối tượng và chủ động liên hệ cơ quan chức năng thông qua kênh chính thức để xác minh.

Các đối tượng có thể tạo website có giao diện, hình ảnh và tên gọi gần giống với website của ngân hàng, cơ quan nhà nước, mạng xã hội hoặc các dịch vụ trực tuyến quen thuộc. Khi người dùng truy cập và nhập tên tài khoản, mật khẩu, thông tin thẻ hoặc mã xác thực, những dữ liệu này có thể bị đối tượng thu thập để chiếm đoạt tài sản.

Bên cạnh đó, mã QR độc hại cũng là một phương thức cần cảnh giác. Đối tượng có thể đặt mã QR giả tại nơi công cộng, cửa hàng, quán ăn hoặc gửi mã QR qua tin nhắn, mạng xã hội. Khi quét mã, người dùng có thể bị chuyển hướng đến website giả mạo, trang thanh toán giả hoặc được yêu cầu tải xuống phần mềm không an toàn.

Vì vậy, trước khi quét mã QR hoặc truy cập một đường link, cần kiểm tra kỹ nguồn gửi, địa chỉ website và nội dung hiển thị. Không nhập thông tin tài khoản, mật khẩu, mã OTP vào những trang web không xác định rõ nguồn gốc.

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo đang tạo ra những công cụ có khả năng mô phỏng hình ảnh và giọng nói ngày càng giống người thật. Các đối tượng có thể thu thập hình ảnh, video, giọng nói được công khai trên mạng xã hội để tạo ra cuộc gọi hoặc đoạn video giả mạo. Một trong các tình huống thường gặp là đối tượng giả danh người thân, bạn bè, đồng nghiệp để gọi video và thông báo đang gặp sự cố cần chuyển tiền gấp.

Khi nhận được yêu cầu bất thường, đặc biệt là yêu cầu chuyển tiền khẩn cấp, không nên chỉ dựa vào hình ảnh hoặc giọng nói để xác định danh tính. Hãy chủ động gọi lại bằng số điện thoại quen thuộc, đặt câu hỏi mà chỉ người thật mới có thể trả lời hoặc xác minh thông qua một kênh liên lạc khác.

Nếu người gọi liên tục thúc giục, tạo áp lực về thời gian hoặc né tránh việc xác minh, cần đặc biệt cảnh giác.

Các đối tượng thường đăng thông tin tuyển cộng tác viên làm việc trực tuyến với nội dung hấp dẫn như “việc nhẹ, thu nhập cao”, “làm nhiệm vụ nhận hoa hồng”, “chốt đơn nhận tiền” hoặc “like, xem video được trả công”.

      Ban đầu, nạn nhân có thể được nhận những khoản tiền nhỏ để tạo niềm tin. Sau đó, đối tượng yêu cầu thực hiện các nhiệm vụ có giá trị lớn hơn và phải chuyển tiền trước. Khi nạn nhân muốn rút tiền, chúng đưa ra nhiều lý do như “lỗi hệ thống”, “sai cú pháp”, “chưa hoàn thành nhiệm vụ”, “phải nâng cấp tài khoản”... rồi tiếp tục yêu cầu chuyển thêm tiền.

Người dân cần đặc biệt cảnh giác với những công việc yêu cầu nộp tiền, chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin tài khoản để được nhận việc. Không vì đã nhận được tiền ở những lần đầu mà cho rằng giao dịch tiếp theo chắc chắn an toàn.

Một thủ đoạn khác là dụ dỗ người dân tham gia các sàn đầu tư ngoại hối, tiền ảo, chứng khoán hoặc các nền tảng đầu tư trực tuyến không rõ nguồn gốc. Đối tượng thường đưa ra lời quảng cáo về lợi nhuận cao, cam kết sinh lời nhanh; thậm chí bố trí “chuyên gia” hướng dẫn đầu tư và tạo giao diện ứng dụng hiển thị tài khoản liên tục tăng lợi nhuận.

Khi nạn nhân muốn rút tiền, hệ thống có thể yêu cầu đóng thêm “thuế”, “phí rút tiền”, “phí xác minh”, “phí nâng cấp tài khoản”... Nếu tiếp tục chuyển tiền, nạn nhân có nguy cơ mất thêm tiền mà vẫn không thể rút được khoản đầu tư ban đầu.

Không có khoản đầu tư nào vừa chắc chắn, vừa lợi nhuận cao mà không đi kèm rủi ro. Trước khi chuyển tiền, cần tìm hiểu kỹ tổ chức cung cấp dịch vụ, tính pháp lý của nền tảng và tuyệt đối không tin vào những lời cam kết lợi nhuận “không tưởng”.

       Để hạn chế nguy cơ trở thành nạn nhân, người dân cần ghi nhớ:

KHÔNG cung cấp mật khẩu, mã OTP, mã xác thực hoặc thông tin tài khoản cho người khác.

KHÔNG chuyển tiền khi chưa xác minh rõ danh tính, mục đích và người thụ hưởng, đặc biệt trước những yêu cầu chuyển tiền khẩn cấp.

KHÔNG truy cập đường link, quét mã QR hoặc cài đặt ứng dụng không rõ nguồn gốc theo hướng dẫn của người lạ.

Khi nghi ngờ bị lừa đảo hoặc đã phát sinh giao dịch bất thường, cần nhanh chóng liên hệ ngân hàng để thực hiện biện pháp ngăn chặn, đồng thời lưu giữ các thông tin, bằng chứng liên quan và trình báo cơ quan Công an để được tiếp nhận, hướng dẫn xử lý.

Trên không gian mạng, công nghệ có thể bị lợi dụng để tạo ra những “bằng chứng giả” rất giống thật. Vì vậy, đừng vội tin - hãy dừng lại, kiểm tra và xác minh trước khi thực hiện bất kỳ yêu cầu nào liên quan đến tiền bạc và thông tin cá nhân.