Những điểm mới của dự thảo Luật định danh và xác thực điện tử (Kỳ 1): Mở rộng phạm vi định danh, thiết lập hệ thống mã định danh thống nhất

Trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia, định danh điện tử ngày càng khẳng định vai trò quan trọng đối với công tác quản lý nhà nước và các hoạt động giao dịch của người dân, doanh nghiệp. Việc triển khai Đề án 06, phát triển ứng dụng định danh quốc gia VNeID đã từng bước tạo thuận lợi trong giải quyết thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công và sử dụng thông tin, giấy tờ điện tử.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, yêu cầu định danh không còn giới hạn ở con người mà ngày càng mở rộng sang những đối tượng có liên quan đến hoạt động kinh tế, xã hội. Từ hàng hóa được mua bán trực tuyến, tài sản được quản lý trên nền tảng số đến dữ liệu, phần mềm và các giao dịch điện tử đều đặt ra yêu cầu nhận diện, xác minh và liên kết thông tin chính xác.

Xuất phát từ thực tiễn đó, dự thảo Luật Định danh và xác thực điện tử được Bộ Công an chủ trì xây dựng, trình Quốc hội khóa XVI xem xét tại Kỳ họp thứ 2. Dự thảo gồm 8 chương, 46 điều, đề xuất nhiều nội dung mới nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động định danh, xác thực điện tử.

Điểm mới nổi bật là mở rộng phạm vi định danh điện tử thành 05 nhóm đối tượng. Cụ thể, nhóm thứ nhất gồm cơ quan, tổ chức, cá nhân; nhóm thứ hai là sản phẩm, hàng hóa, tài sản vật chất và các đối tượng vật chất khác; nhóm thứ ba gồm dữ liệu, ứng dụng, phần mềm, dịch vụ số và các đối tượng phi vật chất, trong đó có tài sản số; nhóm thứ tư là sự kiện, giao dịch, hành vi; nhóm thứ năm là địa điểm và không gian.

Việc mở rộng phạm vi định danh hướng đến khả năng nhận diện, xác minh và liên kết thông tin của các đối tượng trên môi trường điện tử. Chẳng hạn, trong hoạt động thương mại, định danh hàng hóa có thể hỗ trợ xác minh nguồn gốc sản phẩm; đối với tài sản, thông tin định danh có thể giúp liên kết với dữ liệu về chủ thể quản lý, sử dụng theo quy định. Đây là cơ sở góp phần nâng cao tính minh bạch, hạn chế gian lận và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Đáng chú ý, dự thảo Luật đề xuất 02 mô hình thực hiện định danh điện tử. Mô hình thứ nhất do Nhà nước đầu tư, xây dựng và vận hành, thực hiện cấp mã định danh quốc gia thống nhất, được lưu trữ lâu dài trong hệ thống. Mô hình này tập trung vào những đối tượng thuộc phạm vi quản lý theo quy định, nhất là các nhóm thông tin, tài sản và lĩnh vực có yêu cầu bảo đảm độ tin cậy cao.

Mô hình thứ hai cho phép các tổ chức đáp ứng đầy đủ điều kiện tự đầu tư hệ thống, hạ tầng để cung cấp dịch vụ định danh điện tử theo nhu cầu. Theo nội dung đề xuất, mô hình này có thể cấp mã định danh tự chủ, bảo đảm liên kết với mã được cấp lần đầu, phục vụ quản lý và xác minh đối tượng trong những hệ thống khác nhau.

Sự kết hợp giữa hai mô hình hướng đến phát huy vai trò quản lý thống nhất của Nhà nước, đồng thời tạo điều kiện huy động nguồn lực xã hội tham gia phát triển các dịch vụ định danh điện tử. Tuy nhiên, mã định danh có chức năng nhận diện, phân biệt và liên kết thông tin, không mặc nhiên thay thế giấy tờ chứng minh quyền sở hữu hoặc các điều kiện pháp lý khác do pháp luật chuyên ngành quy định.

Một nội dung đáng quan tâm khác là dự thảo đề xuất bổ sung hoạt động kinh doanh dịch vụ định danh điện tử vào danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Các tổ chức cung cấp dịch vụ phải đáp ứng yêu cầu về tư cách pháp nhân, năng lực tài chính, hạ tầng công nghệ, nhân sự chuyên trách, bảo vệ dữ liệu người dùng và bảo đảm an ninh, an toàn hệ thống.

Việc quy định điều kiện cung cấp dịch vụ nhằm nâng cao trách nhiệm của các tổ chức tham gia, hạn chế nguy cơ sai lệch, lợi dụng hoặc sử dụng trái phép thông tin định danh, đồng thời tạo môi trường cạnh tranh minh bạch và phát triển các dịch vụ số an toàn.

Có thể thấy, việc mở rộng đối tượng và đổi mới mô hình định danh điện tử là bước chuyển quan trọng từ nhận diện cá nhân sang nhận diện đa dạng các đối tượng trong đời sống kinh tế, xã hội. Những nội dung được đề xuất trong dự thảo Luật hướng đến xây dựng nền tảng định danh thống nhất, tạo điều kiện nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, thúc đẩy phát triển thương mại điện tử, kinh tế số và xã hội số, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số quốc gia trong giai đoạn mới./.