Nghị quyết số 37/2026/QH16: Cơ chế đặc thù bảo vệ người dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.
- Thứ tư - 30/09/2026 08:49
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Ngày 24/8/2026, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Nghị quyết số 37/2026/QH16 về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Nghị quyết có hiệu lực từ 01/9/2026 và được thực hiện trong thời hạn 03 năm.
Đây là bước đột phá quan trọng trong tư duy lập pháp, thể chế hóa chủ trương của Đảng về khuyến khích, bảo vệ cán bộ, doanh nghiệp năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, đồng thời vẫn bảo đảm sự nghiêm minh của pháp luật, không có vùng cấm, không có ngoại lệ.
Phạm vi và nguyên tắc cốt lõi Nghị quyết quy định cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về hình sự và xử lý kỷ luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số nhưng vì lợi ích chung.
* Các nguyên tắc thực hiện nổi bật:
- Tuân thủ Hiến pháp, bảo đảm nghiêm minh pháp luật, đúng người, đúng vi phạm; thể hiện sự nhân văn, khoan hồng của Đảng, Nhà nước; khuyến khích, bảo vệ người năng động, sáng tạo vì lợi ích chung.
- Xem xét khách quan, toàn diện: vai trò, động cơ, mục đích, bối cảnh lịch sử, hậu quả thiệt hại, kết quả khắc phục và hiệu quả chính trị, kinh tế - xã hội.
- Phân định rõ trách nhiệm hình sự với hành chính, dân sự; trách nhiệm pháp nhân với cá nhân. Ưu tiên biện pháp kinh tế, dân sự, hành chính; xử lý hình sự là biện pháp cuối cùng.
- Xử lý nghiêm hành vi tham nhũng; khoan hồng, giảm nhẹ đối với vi phạm vì lợi ích chung, không tham nhũng và đã chủ động khắc phục hậu quả.
- Tách bạch xử lý trách nhiệm cá nhân/tổ chức với giải pháp tháo gỡ khó khăn cho dự án, công trình.
- Xử lý nghiêm hành vi lợi dụng Nghị quyết để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, bao che.
“Vì lợi ích chung” được hiểu rõ ràng: vì lợi ích quốc gia, dân tộc, cộng đồng, ngành, lĩnh vực, địa phương; vì mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh; không vì lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm, không có động cơ vụ lợi.
* Những chính sách đặc thù nổi bật: Nghị quyết tập trung vào 6 nhóm chính sách trọng tâm: không truy cứu trách nhiệm hình sự; loại trừ trách nhiệm hình sự; tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự; miễn trách nhiệm hình sự; thủ tục tố tụng và thi hành án; xử lý kỷ luật.
- Không truy cứu trách nhiệm hình sự (Điều 5): Áp dụng khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện, trong đó: Không tham nhũng; Vì lợi ích chung; Hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành và mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội; Không có khiếu nại, tố cáo hoặc đã được giải quyết dứt điểm; Không gây thất thoát, lãng phí hoặc đã khắc phục toàn bộ hậu quả thiệt hại.
- Loại trừ trách nhiệm hình sự đối với rủi ro trong ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số (Điều 6): Người gây thiệt hại do rủi ro những đã tuân thủ đúng quy trình, quy định và áp dụng đầy đủ biện pháp phòng ngừa thì được loại trừ trách nhiệm hình sự. Trường hợp pháp luật chưa điều chỉnh hoặc còn mâu thuẫn chồng chéo, nếu xuất phát từ yêu cầu cấp thiết, cách làm đột phá tháo gỡ điểm nghẽn và đáp ứng điều kiện không tham nhũng, vì lợi ích chung, mang lại hiệu quả thì cũng được xem xét.
- Tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự: Tạo thời gian (tối đa 02 năm) để khắc phục hậu quả đối với một số dự án, hoạt động đang triển khai.
- Miễn trách nhiệm hình sự, hoãn/tạm đình chỉ chấp hành hình phạt, xóa án tích: Áp dụng có chọn lọc đối với các trường hợp đã có bản án nếu đủ điều kiện theo Nghị quyết (chính sách hồi tố nhân đạo).
- Về xử lý kỷ luật: Miễn xem xét kỷ luật hoặc chưa xem xét xử lý kỷ luật đối với cán bộ, công chức, viên chức, người thuộc lực lượng vũ trang nhân dân nếu đáp ứng điều kiện tương ứng.
- Thủ tục tố tụng linh hoạt: Không khởi tố; tạm đình chỉ/đình chỉ giải quyết nguồn tin về tội phạm, điều tra vụ án; hoãn phiên tòa... khi đủ căn cứ áp dụng chính sách đặc thù.
Nghị quyết số 37/2026/QH16 giải quyết tâm lý e ngại, sợ trách nhiệm đang cản trở nhiều dự án lớn và hoạt động đổi mới sáng tạo. Nó tạo hành lang pháp lý an toàn hơn cho cán bộ, doanh nghiệp dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, đồng thời khẳng định rõ: không phải mọi sai phạm đều được miễn trách nhiệm. Chỉ những trường hợp đáp ứng đầy đủ điều kiện khắt khe mới được áp dụng.
Tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết: Khuyến khích đổi mới đi đôi với trách nhiệm; bảo vệ sáng tạo đi đôi với kiểm soát rủi ro và chống tham nhũng. Ưu tiên khắc phục hậu quả, thu hồi tài sản, khơi thông nguồn lực thay vì hình sự hóa quan hệ kinh tế, dân sự một cách máy móc.
Các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân cần chủ động nghiên cứu, nắm vững Nghị quyết; xây dựng quy trình chặt chẽ, đánh giá rủi ro, lưu giữ đầy đủ hồ sơ để làm căn cứ nếu phát sinh vấn đề. Việc triển khai hiệu quả sẽ góp phần tháo gỡ vướng mắc, thúc đẩy phát triển kinh tế, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong giai đoạn mới.
Nghị quyết số 37/2026/QH16 là minh chứng rõ nét cho sự nhân văn, khoan hồng của Đảng và Nhà nước, đồng thời khẳng định quyết tâm xây dựng môi trường pháp lý minh bạch, khuyến khích sáng tạo những vẫn giữ vững kỷ luật, kỷ cương và thượng tôn pháp luật.
Phạm vi và nguyên tắc cốt lõi Nghị quyết quy định cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về hình sự và xử lý kỷ luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số nhưng vì lợi ích chung.
* Các nguyên tắc thực hiện nổi bật:
- Tuân thủ Hiến pháp, bảo đảm nghiêm minh pháp luật, đúng người, đúng vi phạm; thể hiện sự nhân văn, khoan hồng của Đảng, Nhà nước; khuyến khích, bảo vệ người năng động, sáng tạo vì lợi ích chung.
- Xem xét khách quan, toàn diện: vai trò, động cơ, mục đích, bối cảnh lịch sử, hậu quả thiệt hại, kết quả khắc phục và hiệu quả chính trị, kinh tế - xã hội.
- Phân định rõ trách nhiệm hình sự với hành chính, dân sự; trách nhiệm pháp nhân với cá nhân. Ưu tiên biện pháp kinh tế, dân sự, hành chính; xử lý hình sự là biện pháp cuối cùng.
- Xử lý nghiêm hành vi tham nhũng; khoan hồng, giảm nhẹ đối với vi phạm vì lợi ích chung, không tham nhũng và đã chủ động khắc phục hậu quả.
- Tách bạch xử lý trách nhiệm cá nhân/tổ chức với giải pháp tháo gỡ khó khăn cho dự án, công trình.
- Xử lý nghiêm hành vi lợi dụng Nghị quyết để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, bao che.
“Vì lợi ích chung” được hiểu rõ ràng: vì lợi ích quốc gia, dân tộc, cộng đồng, ngành, lĩnh vực, địa phương; vì mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh; không vì lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm, không có động cơ vụ lợi.
* Những chính sách đặc thù nổi bật: Nghị quyết tập trung vào 6 nhóm chính sách trọng tâm: không truy cứu trách nhiệm hình sự; loại trừ trách nhiệm hình sự; tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự; miễn trách nhiệm hình sự; thủ tục tố tụng và thi hành án; xử lý kỷ luật.
- Không truy cứu trách nhiệm hình sự (Điều 5): Áp dụng khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện, trong đó: Không tham nhũng; Vì lợi ích chung; Hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành và mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội; Không có khiếu nại, tố cáo hoặc đã được giải quyết dứt điểm; Không gây thất thoát, lãng phí hoặc đã khắc phục toàn bộ hậu quả thiệt hại.
- Loại trừ trách nhiệm hình sự đối với rủi ro trong ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số (Điều 6): Người gây thiệt hại do rủi ro những đã tuân thủ đúng quy trình, quy định và áp dụng đầy đủ biện pháp phòng ngừa thì được loại trừ trách nhiệm hình sự. Trường hợp pháp luật chưa điều chỉnh hoặc còn mâu thuẫn chồng chéo, nếu xuất phát từ yêu cầu cấp thiết, cách làm đột phá tháo gỡ điểm nghẽn và đáp ứng điều kiện không tham nhũng, vì lợi ích chung, mang lại hiệu quả thì cũng được xem xét.
- Tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự: Tạo thời gian (tối đa 02 năm) để khắc phục hậu quả đối với một số dự án, hoạt động đang triển khai.
- Miễn trách nhiệm hình sự, hoãn/tạm đình chỉ chấp hành hình phạt, xóa án tích: Áp dụng có chọn lọc đối với các trường hợp đã có bản án nếu đủ điều kiện theo Nghị quyết (chính sách hồi tố nhân đạo).
- Về xử lý kỷ luật: Miễn xem xét kỷ luật hoặc chưa xem xét xử lý kỷ luật đối với cán bộ, công chức, viên chức, người thuộc lực lượng vũ trang nhân dân nếu đáp ứng điều kiện tương ứng.
- Thủ tục tố tụng linh hoạt: Không khởi tố; tạm đình chỉ/đình chỉ giải quyết nguồn tin về tội phạm, điều tra vụ án; hoãn phiên tòa... khi đủ căn cứ áp dụng chính sách đặc thù.
Nghị quyết số 37/2026/QH16 giải quyết tâm lý e ngại, sợ trách nhiệm đang cản trở nhiều dự án lớn và hoạt động đổi mới sáng tạo. Nó tạo hành lang pháp lý an toàn hơn cho cán bộ, doanh nghiệp dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, đồng thời khẳng định rõ: không phải mọi sai phạm đều được miễn trách nhiệm. Chỉ những trường hợp đáp ứng đầy đủ điều kiện khắt khe mới được áp dụng.
Tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết: Khuyến khích đổi mới đi đôi với trách nhiệm; bảo vệ sáng tạo đi đôi với kiểm soát rủi ro và chống tham nhũng. Ưu tiên khắc phục hậu quả, thu hồi tài sản, khơi thông nguồn lực thay vì hình sự hóa quan hệ kinh tế, dân sự một cách máy móc.
Các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân cần chủ động nghiên cứu, nắm vững Nghị quyết; xây dựng quy trình chặt chẽ, đánh giá rủi ro, lưu giữ đầy đủ hồ sơ để làm căn cứ nếu phát sinh vấn đề. Việc triển khai hiệu quả sẽ góp phần tháo gỡ vướng mắc, thúc đẩy phát triển kinh tế, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong giai đoạn mới.
Nghị quyết số 37/2026/QH16 là minh chứng rõ nét cho sự nhân văn, khoan hồng của Đảng và Nhà nước, đồng thời khẳng định quyết tâm xây dựng môi trường pháp lý minh bạch, khuyến khích sáng tạo những vẫn giữ vững kỷ luật, kỷ cương và thượng tôn pháp luật.
Tác giả: Nguyễn Thúy