Dự thảo Luật Định danh và xác thực điện tử: Mở rộng toàn diện đối tượng định danh điện tử, bước đột phá trong quản lý số
- Thứ sáu - 20/11/2026 05:46
- In ra
- Đóng cửa sổ này

1. Mở rộng toàn diện đối tượng định danh điện tử trên môi trường số
Điều 7 của dự thảo Luật đã mở rộng đối tượng định danh điện tử thành các nhóm: Cơ quan, tổ chức, cá nhân; sản phẩm, hàng hóa, tài sản vật chất và đối tượng vật chất khác; cơ sở dữ liệu, tệp dữ liệu, hình ảnh, âm thanh, video, ứng dụng, phần mềm và các dịch vụ số; quyền sở hữu trí tuệ và quyền tài sản khác; tài sản số; di sản văn hóa phi vật thể; đối tượng phi vật chất khác; sự kiện, giao dịch, hành vi; Địa điểm và không gian. Ngoài ra, dự thảo quy định đối tượng định danh điện tử thuộc lĩnh vực quân sự, quốc phòng, cơ yếu và việc định danh, xác thực đối với các đối tượng này do Chính phủ quy định.
Việc định danh mở rộng tới cả tài sản số, dữ liệu, sản phẩm hàng hóa, sự kiện, giao dịch, hành vi cũng như địa điểm, không gian tạo cơ sở để thiết lập mối liên kết xác thực giữa đối tượng với chủ thể sở hữu, quản lý hoặc bên tham gia. Theo Điều 20, danh tính điện tử của sản phẩm, hàng hóa, tài sản vật chất, đối tượng phi vật chất và địa điểm, không gian phải liên kết với danh tính điện tử của chủ thể danh tính điện tử; việc liên kết là bắt buộc khi chủ thể thực hiện giao dịch với cơ quan, tổ chức, cá nhân khác. Các giao dịch, hành vi hoặc sự kiện cũng gắn kết chặt chẽ với danh tính điện tử của chủ thể tham gia hoặc chủ thể chịu trách nhiệm tổ chức sự kiện; khi xảy ra tranh chấp, gian lận hoặc cần kiểm tra lịch sử biến động, cơ chế truy vết danh tính điện tử (Điều 31) cho phép xác định nguồn gốc, biến động và quan hệ liên kết theo trình tự thời gian.
2. Phân tầng quản lý và phát huy vai trò hệ sinh thái số
Để bảo đảm tính thống nhất quốc gia đồng thời khuyến khích đổi mới sáng tạo, dự thảo Luật phân định rõ hai loại mã định danh và danh tính điện tử:
- Mã định danh quốc gia và danh tính điện tử quốc gia được cấp thông qua hệ thống định danh và xác thực điện tử do Bộ Công an xây dựng, quản lý, thống nhất sử dụng trong phạm vi toàn quốc và liên thông quốc tế (mỗi đối tượng được cấp 01 mã định danh quốc gia; danh tính điện tử quốc gia được lưu trữ tập trung tại Cơ sở dữ liệu quốc gia về định danh và xác thực điện tử).
- Mã định danh tự chủ và danh tính điện tử tự chủ do tổ chức cung cấp dịch vụ định danh và xác thực điện tử đáp ứng đủ điều kiện tạo lập, cấp trên hệ thống của mình; một đối tượng có thể được cấp nhiều mã định danh tự chủ và các mã từ lần thứ hai trở lên phải liên kết với mã lần đầu.
Dự thảo thiết kế ba mô hình xác thực điện tử gồm xác thực tập trung, xác thực trung gian và xác thực độc lập (Điều 22), cùng ba mức độ xác thực từ Mức độ 1 đến Mức độ 3 tùy theo tính chất giao dịch và yếu tố xác thực (tri thức, sở hữu, đặc trưng). Cơ chế chứng thư điện tử xác nhận thông tin (Điều 30) cho phép xác nhận tính chính xác của thuộc tính sau khi hoàn thành xác thực chủ thể, hỗ trợ kiểm chứng độc lập và trao quyền cho chủ thể tự quyết định phạm vi, đối tượng, thời hạn chia sẻ kể cả quyền chỉ xác nhận một điều kiện cụ thể mà không cần tiết lộ dữ liệu gốc khi giao dịch không yêu cầu.
3. Thúc đẩy tiện ích cho người dân, doanh nghiệp và siết chặt an toàn số
Nhiều quy định trong dự thảo hướng trực tiếp tới lợi ích thiết thực của người dân, doanh nghiệp và yêu cầu bảo đảm an toàn trên không gian mạng:
- Giảm phiền hà trong thủ tục hành chính và giao dịch: Dự thảo quy định nguyên tắc không yêu cầu cung cấp, xuất trình giấy tờ, tài liệu đã được định danh và có đủ điều kiện xác thực điện tử; cơ quan nhà nước ưu tiên khai thác thông tin danh tính điện tử, kết quả xác thực điện tử từ hệ thống để thay thế việc yêu cầu cung cấp lại giấy tờ, thông tin đã được xác thực. Ứng dụng định danh quốc gia (VNeID) tiếp tục phát huy vai trò tiện ích với các chức năng truy cập dữ liệu số, cung cấp miễn phí dịch vụ chứng thực chữ ký số công cộng, cung cấp dịch vụ công, liên kết tài khoản hợp pháp và kênh giao tiếp chính thức.
- Hỗ trợ doanh nghiệp và minh bạch hóa giao dịch số: Thực hiện miễn, giảm phí khai thác thông tin trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về định danh và xác thực điện tử đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo trong thời gian 05 năm kể từ ngày Luật có hiệu lực. Đồng thời, Điều 23 quy định bắt buộc xác thực danh tính điện tử và liên kết tài khoản giao dịch điện tử trên các nền tảng số phục vụ hoạt động bình dân học vụ số, kinh doanh vận tải, kinh doanh du lịch, kinh doanh sản phẩm hàng hóa rủi ro cao, tài sản số, khám bệnh, chữa bệnh, mạng xã hội và các lĩnh vực giáo dục, chứng khoán, viễn thông, ngân hàng, bưu chính, thương mại điện tử (kèm theo sửa đổi, bổ sung liên quan tại Luật Thương mại điện tử đối với người bán, người livestream bán hàng, người tiếp thị liên kết).
- Chống giả mạo AI, bảo vệ dữ liệu và chế tài nghiêm minh: Dự thảo nghiêm cấm chiếm đoạt, mua bán, chia sẻ trái phép danh tính điện tử, sử dụng sinh trắc giả, hình ảnh giả tạo bằng công nghệ hoặc tạo lập danh tính sai lệch cho tài sản nhằm gian lận. Điều 43 đặt ra trách nhiệm rõ ràng khi sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong định danh và xác thực, yêu cầu kiểm thử độc lập, giám sát liên tục, tính minh bạch, lưu vết nhật ký và thông báo sự cố giả mạo AI. Quyền kiểm soát dữ liệu của chủ thể được bảo vệ, đi đôi với chế tài xử phạt vi phạm hành chính nghiêm khắc (mức phạt tiền đến 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân và đến 3 tỷ đồng đối với tổ chức theo quy định tại Điều 41, có thể cao hơn nhưng tối đa không quá 02 lần mức phạt chung tại thành phố, khu kinh tế đặc biệt).
Với điều khoản chuyển tiếp bảo đảm danh tính điện tử đã tạo lập trước đó tiếp tục có giá trị sử dụng, không phải thu thập hay tạo lập lại. Với tầm nhìn bao quát và cơ chế vận hành hiện đại, dự thảo Luật Định danh và xác thực điện tử sẽ tạo bước chuyển biến sâu sắc, góp phần xây dựng môi trường giao dịch số an toàn, minh bạch và hiệu quả cho xã hội./.