Chủ đề 2: TRÍ TUỆ NHÂN TẠO (AI) - NHẬN DIỆN RỦI RO VÀ CÁCH SỬ DỤNG TRÍ TUỆ NHÂN TẠO (AI) AN TOÀN, HIỆU QUẢ TRONG KỶ NGUYÊN SỐ

       Song hành cùng những lợi ích to lớn về năng suất và tiện ích đời sống, Trí tuệ nhân tạo (AI) cũng đặt ra nhiều thách thức chưa từng có về an toàn thông tin, an ninh mạng và trật tự, an toàn xã hội. Nhận diện rõ các rủi ro, nâng cao cảnh giác và tuân thủ các nguyên tắc an toàn công nghệ là yêu cầu cấp thiết đối với mỗi cán bộ, công chức và người dân hiện nay.

       Bên cạnh những lợi ích to lớn, việc lợi dụng hoặc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) thiếu kiểm soát, không đúng mục đích cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ, thách thức đối với an ninh, an toàn thông tin và trật tự xã hội. Để sử dụng AI an toàn, hiệu quả, mỗi cán bộ, công chức và người dân cần nhận diện rõ một số nguy cơ sau:

- Tội phạm lợi dụng AI để thực hiện hành vi lừa đảo: Các đối tượng sử dụng công nghệ Deepfake để giả mạo khuôn mặt, giọng nói, hình ảnh hoặc video của người thân, bạn bè hoặc cán bộ cơ quan nhà nước (như Công an, Tòa án, Viện kiểm sát...) nhằm tạo lòng tin, yêu cầu chuyển tiền, cung cấp thông tin cá nhân hoặc thực hiện các hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Với mức độ chân thực ngày càng cao, các sản phẩm giả mạo này rất khó nhận biết nếu người dân không cảnh giác và kiểm chứng thông tin.

- Nguy cơ lan truyền thông tin sai sự thật và hiện tượng “ảo giác AI” (AI Hallucination): Các hệ thống AI tạo sinh được huấn luyện trên lượng lớn dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau và có thể tạo ra những nội dung nghe có vẻ hợp lý nhưng không chính xác hoặc không có căn cứ. Nếu người sử dụng không kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ hoặc sử dụng, có thể dẫn đến lan truyền tin giả, hiểu sai quy định pháp luật hoặc ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

- Nguy cơ lộ lọt dữ liệu cá nhân, dữ liệu công việc và bí mật nhà nước: Việc nhập thông tin cá nhân nhạy cảm, dữ liệu nội bộ, tài liệu chưa công bố hoặc tài liệu thuộc danh mục bí mật nhà nước lên các nền tảng AI công cộng có thể dẫn đến nguy cơ rò rỉ, bị thu thập hoặc sử dụng trái phép. Vì vậy, cán bộ, công chức, viên chức, người lao động trong các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và người dân cần nâng cao ý thức bảo vệ dữ liệu; tuyệt đối không đưa thông tin thuộc phạm vi bí mật nhà nước, bí mật công tác hoặc dữ liệu nhạy cảm lên các nền tảng AI khi chưa được phép; đồng thời tuân thủ nghiêm các quy định của pháp luật và quy chế của cơ quan, đơn vị về bảo đảm an toàn, an ninh thông tin.

- Nguy cơ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và quyền riêng tư: Việc sử dụng AI để sao chép, chỉnh sửa hoặc phát tán hình ảnh, âm thanh, tác phẩm của tổ chức, cá nhân khi chưa được phép có thể xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, quyền đối với hình ảnh và quyền về đời sống riêng tư, đồng thời phát sinh trách nhiệm pháp lý theo quy định của pháp luật.

Mặc dù AI có khả năng xử lý và phân tích dữ liệu nhanh chóng, chính xác, nhưng AI không thể thay thế vai trò của con người trong việc tư duy, đánh giá và ra quyết định. AI không có nhận thức, đạo đức, ý chí hay trách nhiệm pháp lý; mọi nội dung do AI tạo ra chỉ mang tính chất tham khảo và cần được con người kiểm tra, xác minh trước khi sử dụng.

Đối với cán bộ, công chức trong thực thi công vụ cũng như người dân trong học tập, lao động và đời sống hằng ngày, con người luôn là chủ thể trực tiếp xem xét, quyết định và chịu trách nhiệm trước pháp luật đối với mọi hành vi, văn bản, thông tin hoặc nội dung do mình ban hành, sử dụng hoặc chia sẻ. Vì vậy, cần sử dụng AI một cách chủ động, có chọn lọc, đúng mục đích và đúng quy định của pháp luật.

Để khai thác hiệu quả những lợi ích của trí tuệ nhân tạo (AI) đồng thời bảo đảm an toàn thông tin và tuân thủ quy định của pháp luật, mỗi cán bộ, công chức và người dân cần ghi nhớ, thực hiện tốt quy tắc “3 Không - 3 Nên” sau:

3 KHÔNG

❌ Không cung cấp dữ liệu nhạy cảm:

Tuyệt đối không nhập thông tin cá nhân quan trọng, mật khẩu, dữ liệu tài chính, bí mật nhà nước, bí mật công tác hoặc tài liệu nội bộ lên các nền tảng AI công cộng.

❌ Không tin tưởng tuyệt đối vào AI:

Không sử dụng ngay các thông tin, số liệu, văn bản hoặc nội dung do AI tạo ra khi chưa được kiểm tra, đối chiếu với các nguồn chính thống.

❌ Không chia sẻ thông tin chưa được kiểm chứng:

Không phát tán hình ảnh, video, bài viết hoặc nội dung do AI tạo ra khi chưa xác minh tính chính xác, đặc biệt là những thông tin có thể gây hoang mang dư luận hoặc ảnh hưởng đến an ninh, trật tự.

3 NÊN

✅ Nên coi AI là công cụ hỗ trợ:

Khai thác AI để nâng cao hiệu quả học tập, lao động và công tác, đồng thời luôn phát huy tư duy phản biện, lấy kiến thức chuyên môn và quy định của pháp luật làm căn cứ đánh giá thông tin.

✅ Nên kiểm chứng thông tin từ nguồn chính thống:

Ưu tiên đối chiếu thông tin với các cổng thông tin điện tử của Đảng, Nhà nước, cơ quan Công an, cơ quan báo chí chính thống và các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành trước khi sử dụng hoặc chia sẻ.

✅ Nên nâng cao kỹ năng số và cảnh giác với lừa đảo công nghệ cao:

Chủ động trang bị kiến thức về an toàn thông tin, nhận diện các thủ đoạn lừa đảo sử dụng AI như Deepfake; khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn, kịp thời thông báo cho cơ quan Công an hoặc cơ quan chức năng để được hướng dẫn, xử lý.

Sử dụng AI thông minh, an toàn và có trách nhiệm không chỉ bảo vệ bản thân, gia đình mà còn góp phần xây dựng môi trường số an toàn, lành mạnh, thúc đẩy chuyển đổi số và phát triển đất nước trong kỷ nguyên số.