Cảnh giác trước tình trạng sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tạo tin giả gây hoang mang dư luận

 

Quyết liệt trong việc xử lý các hành vi lợi dụng AI để phát tán tin giả

Thời gian qua, lực lượng Công an cả nước đã tăng cường các biện pháp nghiệp vụ, kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm nhiều trường hợp lợi dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tạo dựng, lan truyền tin giả. Tại Hà Nội, cơ quan chức năng đã xử phạt đối tượng N.T.N về hành vi đăng tải video AI giả mạo đại biểu Quốc hội phát biểu sai sự thật về chính sách thuế; xử lý trường hợp dùng AI tạo dựng video người đàn ông “cưỡi trăn” bơi giữa hồ Hoàn Kiếm hay đối tượng đăng tải hình ảnh giả mạo người dân ngất xỉu tại cây xăng gây hoang mang dư luận. Tại các tỉnh, thành phố khác, nhiều cá nhân cũng bị xử lý vì sử dụng hình ảnh AI bôi nhọ lực lượng Công an nhân dân và đăng tải các nội dung xuyên tạc, giả mạo danh tính cá nhân khác. Hầu hết các đối tượng vi phạm đều thừa nhận hành vi, tự nguyện gỡ bỏ thông tin và cam kết không tái phạm. Đây là lời cảnh báo thực tế: Mọi hành vi lợi dụng công nghệ AI để tạo dựng, phát tán tin giả nhằm vu cáo, lừa đảo hoặc xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự xã hội đều bị đấu tranh và xử lý nghiêm minh theo quy định pháp luật.

Hoàn thiện hành lang pháp lý, xử lý nghiêm minh các vi phạm liên quan đến AI
       Để kịp thời ngăn chặn hành vi lợi dụng AI để phát tán tin giả, hệ thống pháp luật Việt Nam đã ban hành các quy định xử lý nghiêm minh đối với nhóm hành vi này. Cụ thể, ngày 10/12/2025, Quốc hội Khóa XV đã thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo - đạo luật khung toàn diện đầu tiên của nước ta trong lĩnh vực này. Theo đó, tại điểm b, khoản 2, Điều 7 (có hiệu lực từ ngày 01/3/2026), hành vi “Sử dụng yếu tố giả mạo hoặc mô phỏng người, sự kiện thật để lừa dối hoặc thao túng nhận thức, hành vi của con người một cách có chủ đích và có hệ thống, gây tổn hại nghiêm trọng đến quyền, lợi ích hợp pháp của con người” là hành vi bị nghiêm cấm.
      Bên cạnh đó, hành vi sử dụng AI để tạo ảnh, tin bài nhằm đăng tải, chia sẻ thông tin sai sự thật còn bị điều chỉnh bởi Nghị định số 15/2020/NĐ-CP ngày 03/02/2020 của Chính phủ (sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 14/2022/NĐ-CP) quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, công nghệ thông tin và giao dịch điện tử. Theo Điểm a, Khoản 1, Điều 101, hành vi “cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân” sẽ bị phạt tiền từ 5.000.000 - 10.000.000 đồng đối với cá nhân và từ 10.000.000 - 20.000.000 đồng đối với tổ chức. Tùy theo tính chất và hậu quả gây ra, các đối tượng vi phạm còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định pháp luật.

Các nội dung xấu độc, tin giả do AI tạo ra ngày càng tinh vi, gây khó khăn cho việc phân biệt thông tin thật - giả trên không gian mạng. Để chủ động phòng ngừa, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao - Công an thành phố Cần Thơ khuyến cáo người dân nâng cao cảnh giác và trang bị các kỹ năng nhận diện cơ bản sau:
- Quan sát các chi tiết vật lý: Kiểm tra kỹ các chi tiết phức tạp như số lượng ngón tay, cấu trúc răng hoặc các bộ phận cơ thể bị biến dạng; nhận diện sự bất nhất giữa cử động môi và âm thanh trong video (Deepfake); quan sát biểu cảm khuôn mặt đơ cứng các chi tiết nền thường bị biến dạng, mờ nhòe bất thường trong ảnh AI.
- Kiểm tra tính logic và sự đồng bộ: AI thường khó mô phỏng chính xác ánh sáng, đổ bóng và các chi tiết hậu cảnh phức tạp. Nếu thấy bối cảnh có dấu hiệu mờ nhòe hoặc ánh sáng bất thường, người dân cần đặt nghi vấn.
- Sử dụng công cụ kiểm chứng: Thực hiện tìm kiếm hình ảnh ngược và đối chiếu nội dung với các nguồn tin chính thống từ cơ quan chức năng để xác định tính xác thực của thông tin.

Để xây dựng môi trường mạng an toàn, phòng, chống tin giả do AI tạo ra, người dân thực hiện các nội dung sau:
- Thực hiện nguyên tắc “Không tin - Không lan truyền”: Tuyệt đối không chia sẻ, bình luận vào các bài viết, video có nội dung gây sốc hoặc có dấu hiệu tạo dựng bằng AI khi chưa được kiểm chứng.
- Ưu tiên tiếp nhận nguồn tin chính thống: Chỉ cập nhật thông tin từ các cổng thông tin điện tử của Đảng, Nhà nước và lực lượng Công an để đảm bảo tính chính xác.
- Nâng cao trách nhiệm khi tham gia mạng xã hội: Mỗi cá nhân cần sử dụng công nghệ một cách văn minh, không tiếp tay cho hành vi tạo dựng, phát tán tin giả xâm phạm quyền lợi của tổ chức, cá nhân.
     Việc tự trang bị kiến thức và kỹ năng nhận diện là giải pháp thiết thực để mỗi công dân nâng cao “sức đề kháng” trước các thủ đoạn của tội phạm công nghệ cao, đặc biệt là hành vi sử dụng công cụ AI để tạo dựng, lan truyền tin giả trên không gian mạng. Mỗi cá nhân cần nâng cao trách nhiệm, ứng xử văn minh và sử dụng công nghệ đúng quy định pháp luật, hãy trở thành những “lá chắn” vững chắc trước tin giả, góp phần cùng lực lượng chức năng xây dựng môi trường mạng lành mạnh, an toàn và thượng tôn pháp luật./.