Lực lượng Tham mưu Công an nhân dân - 80 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành
- Thứ hai - 30/03/2026 10:45
- In ra
- Đóng cửa sổ này
SỰ HÌNH THÀNH VÀ THỐNG NHẤT CÁC CƠ QUAN THAM MƯU CÔNG AN NHÂN DÂN VIỆT NAM
Trong khí thế của những ngày Tổng khởi nghĩa tháng 8/1945, lực lượng cách mạng cùng đồng bào cả nước đã đứng lên lật đổ chính quyền địch, lập nên chính quyền cách mạng. Để bảo vệ chính quyền cách mạng non trẻ, các tổ chức đầu tiên của Công an nhân dân Việt Nam đã được thành lập. Bắc Bộ lập Sở Liêm phóng, Trung Bộ lập Sở Trinh sát, Nam Bộ lập Quốc gia Tự vệ Cuộc. Các tổ chức này có chung nhiệm vụ trấn áp phản cách mạng; giữ gìn an ninh, trật tự; bảo vệ Đảng, chính quyền cách mạng và Nhân dân. Trong 03 tổ chức này đều có bộ phận Văn phòng, là tiền thân của cơ quan tham mưu CAND.
Từ đây, tổ chức trong CAND được củng cố một bước; lực lượng Tham mưu CAND chính thức được thành lập, thống nhất từ Nha đến các kỳ, tỉnh; có quan hệ mật thiết với các đơn vị nghiệp vụ và Văn phòng các cơ quan ngoài ngành. Ngày 18/4/1946 là dấu mốc lịch sử quan trọng trong quá trình xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của lực lượng Tham mưu CAND. Sau này, Bộ trưởng Bộ Công an ký Quyết định số 799/1999/QĐ-BCA(TCIII), ngày 09/12/1999 xác định ngày 18/4/1946 là Ngày truyền thống lực lượng Tham mưu CAND
NHỮNG CHẶN ĐƯỜNG LỊCH SỬ VẺ VANG CỦA LỰC LƯỢNG THAM MƯU CÔNG AN NHÂN DÂN VIỆT NAM
1. TRONG KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP (1945 - 1954)
Trước yêu cầu cấp bách của nhiệm vụ bảo vệ an ninh, trật tự vùng giải phóng, lực lượng Tham mưu CAND tập trung củng cố tổ chức, kết nối lực lượng trong toàn quốc thành một khối thống nhất phục vụ kháng chiến. Văn phòng Nha Công an đã chủ động xây dựng kế hoạch đào tạo sơ cấp, trung cấp cho cán bộ; phối hợp chặt chẽ với Công an các liên khu, các tỉnh triển khai hiệu quả công tác nắm tình hình, xử lý thông tin, tham mưu chỉ đạo. Trên cơ sở đó, Công an Bắc Bộ đã kịp thời khám phá vụ án Ôn Như Hầu, đập tan âm mưu phản cách mạng, góp phần bảo vệ vững chắc chính quyền cách mạng non trẻ.
Thực hiện phong trào “Rèn cán bộ, lập chiến công”, Văn phòng Nha phát hành nội san Rèn luyện; Văn phòng Công an một số liên khu và nhiều tỉnh cũng xuất bản nội san, trong đó có tờ Bạn dân của Công an khu XII. Khi nhận được tờ Bạn dân, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi thư cho Công an khu XII, trong đó Bác dạy về “Tư cách người Công an cách mạng”, sau này trở thành Sáu điều Bác Hồ dạy CAND.
Quá trình hình thành và phát triển của cơ quan Tham mưu CAND Việt Nam những năm đầu gắn liền với sự ra đời và đấu tranh chống phản cách mạng của lực lượng CAND Việt Nam, đồng hành cùng quá trình phát triển của cách mạng Việt Nam. Bên cạnh nhiệm vụ tham mưu xây dựng, củng cố lực lượng bảo vệ an ninh, trật tự vùng giải phóng, đấu tranh chống phản cách mạng, Văn phòng Nha đã tham mưu tổ chức thành công các Hội nghị Công an toàn quốc (Hội nghị lần thứ 1 đến thứ 8). Lực lượng Tham mưu CAND đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao, góp phần to lớn vào thắng lợi chung của CAND và cách mạng Việt Nam thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược.
2. TRONG KHÁNG CHIẾN CHỐNG MỸ CỨU NƯỚC (1954 - 1975)
Nhiệm vụ của lực lượng CAND lúc này là tổ chức tiếp quản, thiết lập trật tự cách mạng, quản lý vùng mới giải phóng; đấu tranh chống cưỡng ép di cư; phục vụ công cuộc cải cách ruộng đất; chống phỉ, chống bạo loạn; củng cố tổ chức, lực lượng. Lực lượng tham mưu CAND có nhiệm vụ tham mưu triển khai thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ này.
Cùng với quá trình củng cố, phát triển về tổ chức và lực lượng, công tác tham mưu giai đoạn này có những chuyển biến tích cực, đặc biệt là công tác phối hợp với các đơn vị nghiệp vụ và địa phương trọng điểm để nghiên cứu, đề xuất, triển khai thực hiện những chỉ thị, nghị quyết về công tác đấu tranh chống phản cách mạng và tội phạm khác; bảo vệ an ninh, trật tự; thực hiện phòng không nhân dân; kịp thời chuyển hướng tổ chức và hoạt động sang thời kỳ có chiến tranh ở miền Bắc, xây dựng và phát triển lực lượng An ninh ở miền Nam.
Trước tình hình Mỹ và chính quyền Sài Gòn tăng cường dùng không quân, hải quân bắn phá miền Bắc, yêu cầu phối hợp hai chiến trường ngày càng cao, Văn phòng Bộ tham mưu thành lập Ban Nghiên cứu miền Nam do đồng chí Chánh Văn phòng Bộ làm Trưởng ban. Ngày 8/5/1967, Bộ Công an ban hành Quyết định số 237/CA-QĐ tách Văn phòng Bộ thành Vụ Nghiên cứu tổng hợp, Vụ Tài vụ - Vật tư và Văn phòng Bộ, trong đó, Vụ Nghiên cứu tổng hợp là cơ quan Tham mưu của Bộ. Ngày 19/12/1967, Bộ Công an ban hành Quyết định số 1001/CA-QĐ thành lập Phòng Nghiên cứu tổng hợp hoặc bộ phận nghiên cứu tổng hợp ở các vụ, cục trực thuộc Bộ và Quyết định số 1002/CA-QĐ quy định nhiệm vụ, tổ chức, bộ máy của Phòng Theo dõi tình hình miền Nam. Ở miền Nam, năm 1961, Thường vụ Trung ương Cục miền Nam quyết định thành lập Ban Bảo vệ An ninh Trung ương Cục, trong đó có bộ phận Văn phòng là cơ quan tham mưu giúp việc cho Ban Bảo vệ An ninh Trung ương Cục.
Trong suốt 21 năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước, lực lượng Tham mưu CAND đã không ngừng củng cố tổ chức, đổi mới phương thức trong công tác nắm tình hình, thu thập, xử lý thông tin, tham mưu cho lãnh đạo về công tác bảo đảm an ninh, trật tự, góp phần tích cực vào công cuộc bảo vệ miền Bắc, đấu tranh giải phóng miền Nam. Đồng thời, chuẩn bị chu đáo nội dung và tham mưu tổ chức thành công 21 Hội nghị Công an toàn quốc (từ Hội nghị lần thứ 9 đến 29) và nhiều hội nghị quan trọng khác của Bộ, Trung ương Cục miền Nam. Lực lượng Tham mưu CAND thực sự là trung tâm của lãnh đạo, chỉ huy Công an các cấp trong chỉ đạo đấu tranh chống phản cách mạng, bảo vệ an ninh, trật tự và xây dựng lực lượng CAND.
3. THỜI KỲ ĐỘC LẬP, THỐNG NHẤT CẢ NƯỚC QUÁ ĐỘ ĐI LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI (1975 - 1986)
Nhiệm vụ của lực lượng Công an phải tiếp tục đấu tranh bảo vệ an ninh, trật tự, đồng thời góp phần quan trọng vào cuộc đấu tranh chống hoạt động xâm lược từ bên ngoài.
Trong điều kiện miền Nam mới giải phóng, tình hình an ninh chính trị và trật tự, an toàn xã hội còn phức tạp. Từ tháng 5/1975, quân Pôl Pốt bắt đầu gây xung đột, chống phá Việt Nam. Ngày 31/12/1977, chính quyền Pôl Pốt đơn phương cắt đứt quan hệ ngoại giao với Việt Nam, tiến hành chiến tranh xâm lược biên giới Tây Nam nước ta. Ở phía Bắc, ngày 17/2/1979, chiến tranh biên giới phía Bắc với nhiều loại vũ khí, xe tăng, xe bọc thép tiến công trên toàn tuyến biên giới phía Bắc Việt Nam.
Trước tình hình bọn phản động Pôl Pốt tăng cường xâm chiếm biên giới Tây Nam và FULRO hoạt động ráo riết ở Tây Nguyên và Nam Trung Bộ, Vụ Nghiên cứu tổng hợp phối hợp với các cơ quan chức năng tham mưu lãnh đạo Bộ báo cáo Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 04/CT-TW, ngày 02/2/1977 “Về phát động phong trào quần chúng, xây dựng cơ sở chính trị, truy quét FULRO, bảo vệ an ninh chính trị ở các tỉnh Tây Nguyên và nam Khu V cũ”; nhiều lượt cán bộ có trình độ nghiệp vụ và kinh nghiệm công tác của Vụ Nghiên cứu tổng hợp được cử vào các tỉnh Tây Nguyên nắm tình hình, phối hợp với Công an địa phương xây dựng phương án đấu tranh với loại đối tượng nguy hiểm này. Thực hiện Chỉ thị số 28/CT-BNV, ngày 08/8/1978 của Bộ “Về công tác đấu tranh chống phản cách mạng, giữ vững an ninh chính trị và trật tự, an toàn xã hội trong tình hình mới”, lực lượng Tham mưu CAND đã chủ động tham mưu triển khai thực hiện; đề xuất lãnh đạo Bộ, Công an địa phương ban hành mệnh lệnh chiến đấu và phục vụ chiến đấu trong cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc ở hai đầu biên giới.
4. THỜI KỲ ĐỔI MỚI VÀ ĐẨY MẠNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA ĐẤT NƯỚC (1986 - NAY)
Lực lượng Công an có nhiệm vụ đấu tranh chống "diễn biến hòa bình", giữ vững an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ tuyệt đối an ninh, an toàn các sự kiện chính trị trọng đại của đất nước; đấu tranh ngăn chặn, tiến tới đẩy lùi các loại tội phạm; giảm trọng án, các tệ nạn xã hội, tạo môi trường hòa bình, ổn định phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, góp phần quan trọng đưa đất nước vững bước tiến vào kỷ nguyên phát triển mới.
Trong giai đoạn này, lực lượng Tham mưu CAND tiếp tục có những đóng góp quan trọng trong bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội. Giai đoạn đầu của thời kỳ này, lực lượng Tham mưu của Bộ và các Tổng cục đã tích cực tham mưu Bộ báo cáo Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ nhiều chủ trương quan trọng như: Báo cáo Bộ Chính trị về tình hình, nhiệm vụ bảo vệ an ninh, trật tự, xây dựng lực lượng CAND trong các Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương; tham mưu Trung ương Đảng ban hành Nghị quyết về đấu tranh chống “diễn biến hòa bình”, gây bạo loạn, lật đổ của các thế lực thù địch; tham mưu Bộ Chính trị xây dựng Chiến lược an ninh quốc gia; tham mưu Thủ tướng Chính phủ ban hành Nghị quyết số 09/1998/NQ-CP, ngày 31/7/1998 về tăng cường công tác phòng, chống tội phạm trong tình hình mới và Quyết định số 138/1998/QĐ-TTg, ngày 31/7/1998 về phê duyệt Chương trình quốc gia phòng, chống tội phạm; thành lập Ủy ban quốc gia phòng, chống tội phạm, Ủy ban quốc gia phòng, chống ma túy; Nghị quyết Trung ương 8 (khóa IX) về “Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới”, Nghị quyết số 40-NQ/TW, ngày 08/11/2004 của Bộ Chính trị về nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác công an trong tình hình mới...
Bên cạnh đó, giai đoạn này chứng kiến sự phát triển, trưởng thành vượt bậc của lực lượng Tham mưu CAND về tổ chức, lực lượng và công tác theo hướng tinh gọn, mạnh, hiệu lực, hiệu quả với nhiều dấu mốc quan trọng:
+ Từ năm 1998 đến năm 2018: Để thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của Công an trong thời kỳ đầu đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, ngày 07/5/1998, kỳ họp thứ 3, Quốc hội khóa X đã thông qua Nghị quyết số 13-1998/NQ-QH10 đổi tên Bộ Nội vụ thành Bộ Công an; Chính phủ ban hành Nghị định số 37-1998/NĐ-CP, ngày 09/6/1998 quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy Bộ Công an, theo đó Bộ Công an có Văn phòng Bộ và 6 Tổng cục. Trong các Tổng cục có Văn phòng Tổng cục hoặc Cục Tham mưu; trong Bộ Tư lệnh và các Vụ, Cục trực thuộc có Phòng Tham mưu; Công an tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có Văn phòng Công an tỉnh, thành phố và cơ bản duy trì ổn định hệ thống cơ quan Tham mưu trong CAND.
Đồng thời, lực lượng Tham mưu CAND đã tham mưu triển khai các mặt công tác điều phối bảo đảm tuyệt đối an ninh, an toàn nhiều sự kiện chính trị trọng đại như: Đại lễ 1000 năm Thăng Long - Hà Nội, Đại hội đồng liên minh Nghị viện thế giới lần thứ 132 (IPU-132), Tuần lễ cấp cao APEC 2017, Hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Triều Tiên lần thứ 2; kỷ niệm 50 năm Ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước; kỷ niệm 80 năm Cách mạng tháng Tám thành công và Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; các kỳ Đại hội Đảng, bầu cử đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp. Đồng thời, thực hiện tốt nhiệm vụ tham mưu cho lãnh đạo các đơn vị và cấp ủy, chính quyền địa phương chỉ đạo toàn diện các mặt công tác bảo đảm an ninh, trật tự, tấn công, trấn áp tội phạm; tham mưu tổ chức, phục vụ chu đáo các Hội nghị Công an toàn quốc và nhiều hội nghị chuyên đề quan trọng khác; phục vụ hiệu quả công tác chỉ đạo, điều hành của Bộ Công an và Công an các địa phương.
Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên số, công tác tham mưu, văn phòng đứng trước yêu cầu chuyển đổi căn bản từ phương thức thủ công sang phương thức số, từ xử lý văn bản giấy rời rạc sang quản trị dữ liệu tập trung, liên thông và theo dõi theo thời gian thực. Thực tiễn đó đòi hỏi lực lượng tham mưu CAND phải đổi mới mạnh mẽ tư duy, phương pháp và công cụ làm việc để thực hiện tốt chức năng tham mưu, điều phối, phục vụ hiệu quả sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng ủy Công an Trung ương và Bộ Công an trong công tác bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự an toàn xã hội, xây dựng lực lượng Công an nhân dân chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.
Đáng chú ý, giai đoạn này đã diễn ra đại dịch COVID-19, Văn phòng Bộ đã làm tốt công tác tham mưu, thiết lập các kịch bản ứng phó chưa từng có tiền lệ cho Ban Chỉ đạo phòng, chống dịch COVID-19 Bộ Công an và Bộ Chỉ huy tiền phương của Bộ Công an chỉ đạo công tác phòng, chống dịch tại các tỉnh, thành phố phía Nam. Đây là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, chưa từng có tiền lệ trong lịch sử của lực lượng Công an nói chung và lực lượng Tham mưu CAND nói riêng.
Ghi nhận những công lao, thành tích của lực lượng Tham mưu CAND trong gần 80 năm qua, Đảng, Nhà nước đã tặng nhiều Huân chương Quân công, Chiến công các loại và nhiều phần thưởng cao quý khác cho những tập thể, cá nhân có thành tích xuất sắc trong công tác, chiến đấu và xây dựng lực lượng. Riêng Văn phòng Bộ 02 lần được Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng hoa; 01 lần được tặng thưởng Huân chương Hồ Chí Minh; 05 lần được tặng Huân chương Quân công; 01 lần được tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Ba và 02 lần được tặng thưởng Huân chương Chiến công. Ngày 10/12/2025, Văn phòng Bộ vinh dự được Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội Chủ nghĩa Việt Nam tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang.
Kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống lực lượng Tham mưu CAND là dịp để cán bộ, chiến sĩ ôn lại lịch sử hào hùng của dân tộc, truyền thống vẻ vang của lực lượng Tham mưu CAND; đồng thời khơi dậy niềm tự hào, tự tôn dân tộc; phát huy chủ nghĩa anh hùng cách mạng, bồi đắp lòng yêu nước; ra sức học tập, rèn luyện, nâng cao năng lực, trình độ chuyên môn nghiệp vụ và bản lĩnh chính trị vững vàng, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao, góp phần bảo vệ vững chắc an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội trong tình hình mới, tạo tiền đề đưa đất nước vững bước tiến vào kỷ nguyên mới.