Chấp hành nghiêm pháp luật về trật tự xây dựng, góp phần xây dựng thành phố cần thơ văn minh, an toàn, phát triển bền vững

Trật tự xây dựng là một bộ phận quan trọng của trật tự, kỷ cương đô thị, có quan hệ trực tiếp đến an toàn công trình, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, mỹ quan đô thị, môi trường đầu tư và sự phát triển bền vững của địa phương. Việc chấp hành đúng quy hoạch, giấy phép xây dựng, thiết kế được phê duyệt, các yêu cầu về an toàn lao động, phòng cháy, chữa cháy và bảo vệ môi trường không chỉ là nghĩa vụ pháp lý của chủ đầu tư, nhà thầu mà còn là trách nhiệm đối với cộng đồng, sự phát triển kinh tế, xã hội tại địa phương.

Trong quá trình đô thị hóa, đầu tư xây dựng và chỉnh trang đô thị diễn ra ngày càng mạnh mẽ trên địa bàn thành phố Cần Thơ, nguy cơ phát sinh các hành vi xây dựng không phép, sai phép, sai quy hoạch, cơi nới, lấn chiếm, thi công không bảo đảm an toàn hoặc gây ảnh hưởng đến công trình lân cận luôn cần được nhận diện, phòng ngừa và xử lý kịp thời. Nếu không được phát hiện, ngăn chặn từ sớm, các vi phạm có thể làm phá vỡ quy hoạch, phát sinh tranh chấp, gây mất an toàn, tăng chi phí khắc phục và ảnh hưởng đến niềm tin của Nhân dân đối với công tác quản lý nhà nước.

* Cập nhật quy định pháp luật hiện hành về trật tự xây dựng

Từ ngày 01/7/2026, Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 ngày 10/12/2025 có hiệu lực thi hành. Luật tiếp tục đặt ra yêu cầu quản lý chặt chẽ hoạt động xây dựng, quy định các hành vi bị nghiêm cấm và trách nhiệm của các chủ thể tham gia hoạt động xây dựng. Cùng thời điểm, Nghị định số 217/2026/NĐ-CP ngày 19/6/2026 của Chính phủ có hiệu lực, quy định chi tiết một số điều của Luật Xây dựng về quản lý hoạt động xây dựng.

Đối với thành phố Cần Thơ, Quyết định số 33/2025/QĐ-UBND ngày 14/11/2025 của Ủy ban nhân dân thành phố, có hiệu lực từ ngày 25/11/2025, quy định về quản lý trật tự xây dựng, phân cấp quản lý trật tự xây dựng và tiếp nhận thông báo khởi công trên địa bàn thành phố. Theo tinh thần của quy định này, công tác quản lý trật tự xây dựng được thực hiện xuyên suốt từ khi tiếp nhận thông báo khởi công, khởi công xây dựng cho đến khi công trình được nghiệm thu, bàn giao đưa vào sử dụng, nhằm kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý vi phạm.

Về chế tài xử phạt vi phạm hành chính, tại thời điểm cập nhật ngày 12/8/2026, mức phạt trong lĩnh vực trật tự xây dựng tại bài viết này được căn cứ theo Nghị định số 16/2022/NĐ-CP ngày 28/01/2022 của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 28/01/2022. Khi có văn bản sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế có hiệu lực, tổ chức, cá nhân thực hiện theo quy định mới.

* Nhận diện những hành vi vi phạm thường gặp và chế tài xử lý

Qua thực tiễn quản lý, những vi phạm thường gặp có thể nhận diện ngay từ công trường như: tổ chức thi công công trình thuộc diện phải có giấy phép xây dựng nhưng chưa được cấp phép; xây dựng sai nội dung giấy phép; xây dựng không đúng quy hoạch hoặc không đúng thiết kế đã được thẩm định đối với trường hợp được miễn giấy phép; cơi nới, lấn chiếm diện tích, không gian của tổ chức, cá nhân khác hoặc khu vực công cộng; thi công gây lún, nứt, hư hỏng công trình lân cận; không che chắn, để rơi vãi vật liệu, không bảo đảm an toàn lao động, phòng cháy, chữa cháy và vệ sinh môi trường.

Nghị định số 16/2022/NĐ-CP quy định mức phạt đối với nhiều hành vi vi phạm trật tự xây dựng ở mức cao. Các mức dưới đây là mức phạt áp dụng đối với tổ chức; đối với cá nhân có cùng hành vi vi phạm, mức phạt tiền bằng 1/2 mức phạt đối với tổ chức theo khoản 3 Điều 4 Nghị định số 16/2022/NĐ-CP.

Đáng lưu ý, đối với hành vi tiếp tục thực hiện vi phạm sau khi đã bị lập biên bản và được yêu cầu chấm dứt, Nghị định số 16/2022/NĐ-CP quy định mức phạt đối với tổ chức từ 100 - 120 triệu đồng đối với nhà ở riêng lẻ, từ 120 - 140 triệu đồng đối với nhóm công trình tiếp theo và từ 400 - 500 triệu đồng đối với công trình phải lập báo cáo nghiên cứu khả thi hoặc báo cáo kinh tế - kỹ thuật. Trường hợp đã bị xử phạt về các hành vi liên quan mà tái phạm nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, mức phạt đối với tổ chức có thể lên đến 950 triệu đồng - 1 tỷ đồng tùy loại công trình.

Để phòng ngừa vi phạm, hạn chế thiệt hại về kinh tế và bảo đảm an toàn, mỗi tổ chức, cá nhân khi chuẩn bị xây dựng công trình cần chủ động thực hiện các nội dung sau:

- Kiểm tra thông tin quy hoạch, mục đích sử dụng đất, chỉ giới xây dựng và các điều kiện pháp lý có liên quan trước khi đầu tư, xây dựng.

- Xác định công trình có thuộc trường hợp phải xin giấy phép xây dựng hay được miễn giấy phép; nếu thuộc diện phải có giấy phép thì chỉ khởi công sau khi đã được cấp giấy phép hợp lệ và đáp ứng các điều kiện khởi công theo quy định.

- Thi công đúng vị trí, quy mô, tầng cao, khoảng lùi, mật độ, diện tích và các nội dung được thể hiện trong giấy phép, hồ sơ thiết kế, quy hoạch đã được phê duyệt; không tự ý cơi nới, lấn chiếm.

- Thực hiện đầy đủ biện pháp che chắn, bảo đảm an toàn lao động, phòng cháy, chữa cháy, vệ sinh môi trường; không để vật liệu, phế thải xây dựng rơi vãi hoặc gây cản trở, nguy hiểm cho khu vực xung quanh.

- Có biện pháp thi công phù hợp để không gây lún, nứt, hư hỏng công trình hạ tầng kỹ thuật và công trình lân cận; khi phát sinh sự cố phải kịp thời dừng thi công, báo cơ quan có thẩm quyền và thực hiện biện pháp khắc phục.

- Khi được cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, lập biên bản hoặc yêu cầu chấm dứt vi phạm, phải nghiêm túc chấp hành; không tiếp tục thi công trái quy định, không cản trở người thi hành công vụ.

- Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm trật tự xây dựng, người dân có thể phản ánh đến UBND xã, phường nơi có công trình hoặc cơ quan chuyên môn về xây dựng theo phân cấp; trường hợp có dấu hiệu vi phạm pháp luật về an ninh, trật tự, chống người thi hành công vụ hoặc hành vi khác thuộc thẩm quyền thì kịp thời thông báo cho cơ quan Công an gần nhất.

* Phối hợp tuyên truyền, phòng ngừa và xử lý nghiêm vi phạm

Công tác bảo đảm trật tự xây dựng cần được thực hiện đồng bộ giữa cơ quan quản lý nhà nước về xây dựng, chính quyền địa phương, các sở, ngành liên quan, chủ đầu tư, nhà thầu và Nhân dân.

Mỗi công trình được xây dựng đúng phép, đúng quy hoạch và bảo đảm an toàn là một yếu tố góp phần hình thành diện mạo đô thị văn minh, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân, giảm nguy cơ tranh chấp và tai nạn, đồng thời tạo môi trường đầu tư minh bạch, ổn định. Việc chấp hành nghiêm pháp luật về trật tự xây dựng vì vậy không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý mà còn là trách nhiệm của từng chủ đầu tư, nhà thầu, hộ gia đình và mỗi công dân.

Hãy chủ động tìm hiểu quy định trước khi xây dựng; nói không với xây dựng không phép, sai phép, sai quy hoạch, cơi nới, lấn chiếm và thi công mất an toàn; tích cực phản ánh, cung cấp thông tin về các hành vi vi phạm cho cơ quan có thẩm quyền. Chung tay giữ vững kỷ cương trật tự xây dựng chính là góp phần xây dựng thành phố Cần Thơ văn minh, an toàn, hiện đại, phát triển bền vững và bảo đảm cuộc sống bình yên của Nhân dân./.