Không thể phủ nhận lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở

Thứ sáu - 20/02/2026 11:30 11 0

Từ ngày 01/7/2024, Luật Lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở chính thức có hiệu lực, Công an các địa phương trên cả nước đồng loạt ra mắt lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở, đến nay hiện cả nước có hơn 86 nghìn Tổ bảo vệ an ninh, trật tự với hơn 276 nghìn thành viên tham gia. Dù không mang sắc phục Công an, không hưởng chế độ chuyên trách, nhưng lực lượng này luôn ngày đêm sát cánh cùng Công an chính quy, hỗ trợ giữ gìn an ninh trật tự; tích cực nắm tình hình địa bàn, hòa giải mâu thuẫn, tuyên truyền, vận động người dân chấp hành tốt các quy định của pháp luật; đặc biệt, lực lượng phối hợp Công an chính quy tuần tra, bảo đảm an ninh, an toàn cho nhân dân trong các đợt cao điểm, lễ, Tết, hay sự kiện văn hóa chính trị của địa phương. Phát huy vai trò hạt nhân trong phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, lực lượng bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở luôn đồng hành địa phương cảm hóa người vi phạm, hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng, xây dựng môi trường sống an toàn, văn minh.
Thế nhưng, gần đây trên mạng xã hội lại rộ lên các thông tin cho rằng “chính quyền đưa ra quy định lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở chỉ cần đủ 18 tuổi, học hết cấp 1 là có thể tham gia”, “với mục tiêu huy động hơn 276.000 người tham gia tại các tổ dân phố, thôn, xóm” hoặc là ví von “đội quân lớp 5”; đây là thông tin đã cố tình cắt xén các quy định của pháp luật để bóp méo bản chất nhân văn và tính thực tế của Luật Lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở năm 2023. Thực tế, tiêu chuẩn, điều kiện tham gia lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở đã được quy định rõ tại Điều 13 Luật Lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở năm 2023: Người tham gia phải có bằng tốt nghiệp hoặc đã hoàn thành chương trình giáo dục trung học cơ sở trở lên; riêng đối với các vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa, có quy định linh hoạt: Nếu không có người có bằng trung học cơ sở thì mới xét đến người đã hoàn thành chương trình giáo dục tiểu học, quy định này thể hiện sự sâu sát thực tế, đảm bảo quyền lợi và trách nhiệm của mọi tầng lớp Nhân dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số trong việc tự bảo vệ sự bình yên cho bản làng của mình. Như vậy thông tin trên đã cố tình lấy “ngoại lệ” dành cho vùng khó khăn để đánh tráo thành “quy luật chung” nhằm hạ thấp chất lượng của lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở.
Dựa vào thông tin sai sự thật như trên, có ý kiến đưa ra sự suy diễn về “nạn kiêu binh”, tạo sự hoài nghi về lục lượng này theo kiểu đặt vấn đề “khi tiêu chuẩn học vấn dừng ở mức tiểu học, câu hỏi đặt ra liệu người thực thi có đủ nền tảng để phân định đúng – sai trong các tình huống tranh chấp phức tạp? Có đủ hiểu biết để tránh lạm quyền? Có được đào tạo bài bản và giám sát minh bạch hay không?”, “khi trình độ học vấn hạn chế, năng lực pháp lý và khả năng xử lý tình huống phức tạp cũng bị giới hạn, tiềm ẩn nguy cơ lạm quyền hoặc áp lực hành chính lên người dân”, “Việc huy động lực lượng lớn nhưng thiếu chuẩn mực không những không bảo đảm trật tự, mà còn tạo rủi ro cho quyền lợi của hộ dân, đặc biệt trong các tình huống tranh chấp hay xung đột tại địa phương”, thậm chí cho rằng đây là phương thức mở rộng “hệ thống kiểm soát tại cơ sở”, lớp “tai mắt” giám sát cộng đồng, “áp lực lên dân”. Cách suy diễn này là một sự xúc phạm nghiêm trọng đối với lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở - những người đang ngày đêm đóng góp cho cộng đồng. Thực tế, lực lượng này không hoạt động độc lập hay có quyền lực vô hạn; theo quy định, đây là lực lượng hỗ trợ, do Công an cấp xã quản lý trực tiếp, hướng dẫn về nghiệp vụ và duy trì kỷ luật nghiêm minh; hơn nữa, để được đứng vào hàng ngũ này, các cá nhân phải đáp ứng hàng loạt tiêu chuẩn khắt khe như: (i) Về lý lịch: Phải có lý lịch rõ ràng, phẩm chất đạo đức tốt, bản thân và gia đình chấp hành tốt chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước; (ii) Về sức khỏe: Phải có đủ sức khỏe theo chứng nhận của cơ sở y tế; (iii) Về tuyển chọn: Quá trình tuyển chọn được thực hiện công khai, dân chủ, có sự tham gia giám sát của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể tại địa phương. Việc ban hành Luật là bước đột phá nhằm chuyên nghiệp hóa, chính quy hóa và đảm bảo chế độ chính sách cho những người “ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng”.
Các Tổ bảo vệ an ninh trật tự ở cơ sở được tuyển chọn từ nhân dân, sống trong dân, cũng là lực lượng tiếp nhận tin báo, có mặt tại hiện trường sớm nhất khi xảy ra các vụ việc liên quan tới an ninh trật tự ở cơ sở; lực lượng tham gia bảo vệ an ninh trật tự ở cơ sở là những người sát dân nhất, hiểu địa bàn nhất, giúp giải quyết mâu thuẫn từ khi mới phát sinh, ngăn chặn tội phạm từ sớm, từ xa. Sự bình yên của mỗi ngõ xóm, bản làng không thể tách rời vai trò của lực lượng quần chúng tự nguyện, tâm huyết; song song đó quá trình thực hiện nhiệm vụ, lực lượng tham gia bảo vệ an ninh trật tự ở cơ sở phải tuân thủ Hiến pháp và pháp luật; bảo vệ, bảo đảm quyền con người, quyền công dân; bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; dựa vào nhân dân và chịu sự giám sát của nhân dân; đặc biệt, pháp luật nghiêm cấm hành vi lợi dụng, lạm dụng nhiệm vụ bảo vệ an ninh trật tự ở cơ sở để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, nhũng nhiễu, xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Các thông tin sai sự thật, suy diễn chủ quan về lực lượng này là sự xúc phạm, từ đó sẽ ngày càng làm suy yếu nền tảng an ninh quốc phòng ngay từ cơ sở, phủ nhận nỗ lực xây dựng cộng đồng an toàn của chúng ta. Mọi người dân cảnh giác, không để bị “dẫn dắt” thông tin đồng thời có những hành động thiết thực để góp phần bảo đảm bình yên chỗ mỗi buôn làng, thôn xóm./.