Những điểm mới, nổi bật của Pháp lệnh số 03/2026/UBTVQH16 về xem xét, quyết định đưa người từ đủ 12 tuổi đến đưới 18 tuổi vào cơ sở cai nghiện bắt buộc
- Thứ sáu - 28/08/2026 05:27
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Nhằm tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống ma túy và bảo vệ quyền trẻ em trong tình hình mới, ngày 08/07/2026, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã ban hành Pháp lệnh số 03/2026/UBTVQH16 quy định trình tự, thủ tục xem xét, quyết định đưa người từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi vào cơ sở cai nghiện bắt buộc.
Pháp lệnh số 03/2026/UBTVQH16 mang đến nhiều điểm mới mang tính đột phá, khắc phục những vướng mắc, bất cập của thực tiễn và tối ưu hóa quy trình bảo vệ người chưa thành niên, việc ban hành Pháp lệnh này đánh dấu bước tiến quan trọng, thể hiện tính nhân văn, hiện đại và tinh thần cải cách tư pháp sâu sắc, dưới đây là những nội dung trọng tâm, nổi bật:
1. Đồng bộ hệ thống pháp luật
Pháp lệnh số 03/2026/UBTVQH16 được ban hành dựa trên căn cứ trực tiếp của Luật Phòng, chống ma túy số 120/2025/QH15, bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ hoàn toàn với hệ thống pháp luật hiện hành, cụ thể:
- Quy định cụ thể hơn về nơi thực hiện việc cai nghiện ma túy bắt buộc: Thay đổi cụm từ “vào cơ sở cai nghiện bắt buộc” thành “đi cai nghiện bắt buộc tại trường giáo dưỡng, cơ sở cai nghiện ma túy công lập” nhằm thể hiện việc cai nghiện bắt buộc không bị xem là biện pháp xử lý hành chính mang tính trừng phạt, áp đặt mà bảo đảm người chưa thành niên vừa được hỗ trợ y tế cai nghiện, vừa được học văn hóa, học nghề và giáo dục tâm lý (Điều 1, Điều 31).
- Nêu rõ thẩm quyền đề nghị tạm đình chỉ hoặc miễn chấp hành phần thời gian còn lại: Hiệu trưởng trường giáo dưỡng, Trưởng cơ sở cai nghiện ma túy công lập (Điều 31, trước đây là Trưởng cơ sở cai nghiện bắt buộc).
2. Đẩy mạnh tố tụng điện tử và chuyển đổi số trong quản lý hồ sơ
Thực hiện định hướng chuyển đổi số toàn diện trong ngành Tư pháp, Pháp lệnh 03/2026/UBTVQH16 bổ sung nhiều quy định nền tảng nhằm hiện đại hóa quy trình xử lý:
- Xem xét, quyết định trên môi trường điện tử: Tòa án nhân dân tối cao được giao trách nhiệm hướng dẫn cụ thể việc giải quyết các vụ việc bằng hình thức ttrên môi trường điện tử, bảo đảm an toàn thông tin và khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu liên thông (khoản 5 Điều 6).
- Bổ sung hình thức giao, nhận hồ sơ, tài liệu bằng phương tiện điện tử: Quy định cụ thể việc gửi, nhận văn bản, thông báo, hồ sơ, tài liệu qua phương tiện điện tử giữa các cơ quan có liên quan (khoản 3 Điều 4, Điều 7).
- Số hóa và xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung: Đặt ra quy định bắt buộc về việc số hóa toàn bộ hồ sơ vụ việc, xây dựng cơ sở dữ liệu chung phục vụ công tác quản lý và hỗ trợ cai nghiện đối với người chưa thành niên (khoản 2 Điều 6).
3. Thắt chặt chuẩn mực Thẩm phán “yêu cầu am hiểu tâm lý học lứa tuổi”
Để bảo đảm mọi quyết định tư pháp ban hành đều mang tính giáo dục, hỗ trợ phục hồi và định hướng tương lai thay vì mang nặng tính trừng phạt, Điều 11 của Pháp lệnh số 03/2026/UBTVQH16 quy định các tiêu chuẩn nghiêm ngặt đối với Thẩm phán được phân công giải quyết:
- Phải là người đã được đào tạo, bồi dưỡng hoặc có kinh nghiệm giải quyết các vụ việc liên quan đến người chưa thành niên.
- Bắt buộc phải có hiểu biết cần thiết về tâm lý học và khoa học giáo dục đối với người chưa thành niên.
4. Mở rộng và chi tiết hóa căn cứ đình chỉ, tạm đình chỉ giải quyết và hủy bỏ quyết định tạm đình chỉ
Pháp lệnh số 03/2026/UBTVQH16 quy định chặt chẽ, đầy đủ hơn các trường hợp Thẩm phán ra quyết định tạm dừng hoặc chấm dứt quy trình xem xét nhằm bảo vệ tốt nhất sức khỏe và quyền lợi hợp pháp của người bị đề nghị:
- Căn cứ đình chỉ: Hết thời hiện áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc theo quy định của Luật Phòng chống ma túy; người bị đề nghị đang chấp hành hoặc chờ chấp hành biện pháp xử lý chuyển hướng giáo dục tại trường giáo dưỡng (khoản 1 Điều 17).
- Căn cứ tạm đình chỉ: Trường hợp gặp sự kiện bất khả kháng, trở ngại khách quan hoặc do tình trạng khẩn cấp không thể tổ chức phiên họp (khoản 1 Điều 17).
- Căn cứ hủy bỏ quyết định tạm đình chỉ: Khi sức khỏe của người được tạm đình chỉ phục hồi mà thời hạn chấp hành còn lại từ 03 tháng trở lên (khoản 1 Điều 33).
5. Đảm bảo nguyên tắc thân thiện và không hạn chế quyền tranh luận
Pháp lệnh số 03/2026/UBTVQH16 tiếp tục quán triệt sâu sắc nguyên tắc “vì lợi ích tốt nhất của người chưa thành niên”. Khi tiến hành phiên họp, Thẩm phán không được hạn chế thời gian tranh luận; đồng thời phải tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để người bị đề nghị, cha mẹ, người giám hộ hoặc người đại diện hợp pháp được trình bày hết ý kiến, đối thoại và tranh luận bình đẳng (điểm e khoản 4 Điều 22).
Pháp lệnh số 03/2026/UBTVQH16 tạo cơ sở pháp lý minh bạch, chặt chẽ để lực lượng Công an thực hiện tốt công tác lập hồ sơ đề nghị đưa người chưa thành niên đi cai nghiện, hạn chế tối đa rủi ro pháp lý, vừa bảo đảm mọi hoạt động thu thập tài liệu, chứng minh tình trạng nghiện và đề nghị áp dụng biện pháp xử lý đúng quy định của pháp luật, vừa thể hiện tính nghiêm minh, nhân văn và phù hợp với tâm sinh lý của người chưa thành niên, góp phần nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm về ma túy, hành vi vi phạm pháp luật và sự phối hợp nhịp nhàng, nhanh chóng giữa Công an - Tòa án - Viện kiểm sát.
Pháp lệnh số 03/2026/UBTVQH16 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/08/2026 và thay thế Pháp lệnh số 01/2022/UBTVQH15 đã được sửa đổi, bổ sung bởi Pháp lệnh số 08/2025/UBTVQH15./.
1. Đồng bộ hệ thống pháp luật
Pháp lệnh số 03/2026/UBTVQH16 được ban hành dựa trên căn cứ trực tiếp của Luật Phòng, chống ma túy số 120/2025/QH15, bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ hoàn toàn với hệ thống pháp luật hiện hành, cụ thể:
- Quy định cụ thể hơn về nơi thực hiện việc cai nghiện ma túy bắt buộc: Thay đổi cụm từ “vào cơ sở cai nghiện bắt buộc” thành “đi cai nghiện bắt buộc tại trường giáo dưỡng, cơ sở cai nghiện ma túy công lập” nhằm thể hiện việc cai nghiện bắt buộc không bị xem là biện pháp xử lý hành chính mang tính trừng phạt, áp đặt mà bảo đảm người chưa thành niên vừa được hỗ trợ y tế cai nghiện, vừa được học văn hóa, học nghề và giáo dục tâm lý (Điều 1, Điều 31).
- Nêu rõ thẩm quyền đề nghị tạm đình chỉ hoặc miễn chấp hành phần thời gian còn lại: Hiệu trưởng trường giáo dưỡng, Trưởng cơ sở cai nghiện ma túy công lập (Điều 31, trước đây là Trưởng cơ sở cai nghiện bắt buộc).
2. Đẩy mạnh tố tụng điện tử và chuyển đổi số trong quản lý hồ sơ
Thực hiện định hướng chuyển đổi số toàn diện trong ngành Tư pháp, Pháp lệnh 03/2026/UBTVQH16 bổ sung nhiều quy định nền tảng nhằm hiện đại hóa quy trình xử lý:
- Xem xét, quyết định trên môi trường điện tử: Tòa án nhân dân tối cao được giao trách nhiệm hướng dẫn cụ thể việc giải quyết các vụ việc bằng hình thức ttrên môi trường điện tử, bảo đảm an toàn thông tin và khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu liên thông (khoản 5 Điều 6).
- Bổ sung hình thức giao, nhận hồ sơ, tài liệu bằng phương tiện điện tử: Quy định cụ thể việc gửi, nhận văn bản, thông báo, hồ sơ, tài liệu qua phương tiện điện tử giữa các cơ quan có liên quan (khoản 3 Điều 4, Điều 7).
- Số hóa và xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung: Đặt ra quy định bắt buộc về việc số hóa toàn bộ hồ sơ vụ việc, xây dựng cơ sở dữ liệu chung phục vụ công tác quản lý và hỗ trợ cai nghiện đối với người chưa thành niên (khoản 2 Điều 6).
3. Thắt chặt chuẩn mực Thẩm phán “yêu cầu am hiểu tâm lý học lứa tuổi”
Để bảo đảm mọi quyết định tư pháp ban hành đều mang tính giáo dục, hỗ trợ phục hồi và định hướng tương lai thay vì mang nặng tính trừng phạt, Điều 11 của Pháp lệnh số 03/2026/UBTVQH16 quy định các tiêu chuẩn nghiêm ngặt đối với Thẩm phán được phân công giải quyết:
- Phải là người đã được đào tạo, bồi dưỡng hoặc có kinh nghiệm giải quyết các vụ việc liên quan đến người chưa thành niên.
- Bắt buộc phải có hiểu biết cần thiết về tâm lý học và khoa học giáo dục đối với người chưa thành niên.
4. Mở rộng và chi tiết hóa căn cứ đình chỉ, tạm đình chỉ giải quyết và hủy bỏ quyết định tạm đình chỉ
Pháp lệnh số 03/2026/UBTVQH16 quy định chặt chẽ, đầy đủ hơn các trường hợp Thẩm phán ra quyết định tạm dừng hoặc chấm dứt quy trình xem xét nhằm bảo vệ tốt nhất sức khỏe và quyền lợi hợp pháp của người bị đề nghị:
- Căn cứ đình chỉ: Hết thời hiện áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc theo quy định của Luật Phòng chống ma túy; người bị đề nghị đang chấp hành hoặc chờ chấp hành biện pháp xử lý chuyển hướng giáo dục tại trường giáo dưỡng (khoản 1 Điều 17).
- Căn cứ tạm đình chỉ: Trường hợp gặp sự kiện bất khả kháng, trở ngại khách quan hoặc do tình trạng khẩn cấp không thể tổ chức phiên họp (khoản 1 Điều 17).
- Căn cứ hủy bỏ quyết định tạm đình chỉ: Khi sức khỏe của người được tạm đình chỉ phục hồi mà thời hạn chấp hành còn lại từ 03 tháng trở lên (khoản 1 Điều 33).
5. Đảm bảo nguyên tắc thân thiện và không hạn chế quyền tranh luận
Pháp lệnh số 03/2026/UBTVQH16 tiếp tục quán triệt sâu sắc nguyên tắc “vì lợi ích tốt nhất của người chưa thành niên”. Khi tiến hành phiên họp, Thẩm phán không được hạn chế thời gian tranh luận; đồng thời phải tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để người bị đề nghị, cha mẹ, người giám hộ hoặc người đại diện hợp pháp được trình bày hết ý kiến, đối thoại và tranh luận bình đẳng (điểm e khoản 4 Điều 22).
Pháp lệnh số 03/2026/UBTVQH16 tạo cơ sở pháp lý minh bạch, chặt chẽ để lực lượng Công an thực hiện tốt công tác lập hồ sơ đề nghị đưa người chưa thành niên đi cai nghiện, hạn chế tối đa rủi ro pháp lý, vừa bảo đảm mọi hoạt động thu thập tài liệu, chứng minh tình trạng nghiện và đề nghị áp dụng biện pháp xử lý đúng quy định của pháp luật, vừa thể hiện tính nghiêm minh, nhân văn và phù hợp với tâm sinh lý của người chưa thành niên, góp phần nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm về ma túy, hành vi vi phạm pháp luật và sự phối hợp nhịp nhàng, nhanh chóng giữa Công an - Tòa án - Viện kiểm sát.
Pháp lệnh số 03/2026/UBTVQH16 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/08/2026 và thay thế Pháp lệnh số 01/2022/UBTVQH15 đã được sửa đổi, bổ sung bởi Pháp lệnh số 08/2025/UBTVQH15./.