Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi), đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền trong giai đoạn mới

Công tác điều tra hình sự là một trong những hoạt động trọng yếu của lực lượng Công an nhân dân nói riêng và các cơ quan bảo vệ pháp luật nói chung, liên quan trực tiếp đến việc bảo vệ quyền con người, quyền công dân, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội và đấu tranh phòng, chống tội phạm. Nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương, đường lối mới của Đảng, khắc phục những hạn chế, bất cập qua thực tiễn thi hành Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2021).

Việc xây dựng và ban hành Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) nhằm triển khai, thể chế hóa đầy đủ các Nghị quyết, Kết luận quan trọng của Trung ương. Trong đó nổi bật là Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 28/7/2026 về xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển; Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 28/7/2026 về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam; Kết luận số 76-KL/TW ngày 28/7/2026 về tiếp tục hoàn thiện, vận hành hiệu quả mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền địa phương 02 cấp; Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, bảo đảm các nội dung liên quan đến quyền con người, quyền công dân, tố tụng tư pháp phải được quy định cụ thể ngay trong Luật.

Thực hiện chủ trương đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, mô hình Cơ quan điều tra của Công an nhân dân được tinh giản, thể hiện rõ qua các nội dung:

- Không tổ chức Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp huyện: Chuyển toàn bộ nhiệm vụ điều tra chuyên sâu về Cơ quan điều tra cấp tỉnh. Hệ thống Cơ quan điều tra của Công an nhân dân tổ chức ổn định ở 02 cấp: cấp Bộ và cấp tỉnh.

- Bố trí Điều tra viên tại Công an cấp xã: Nhằm tăng cường lực lượng giải quyết nguồn tin về tội phạm và điều tra vụ án ngay tại cơ sở, dự thảo Luật quy định việc phân công, ủy quyền cho Điều tra viên trung cấp, Điều tra viên cao cấp là Trưởng hoặc Phó Trưởng Công an cấp xã tiến hành các hoạt động giải quyết nguồn tin về tội phạm, khởi tố, điều tra vụ án hình sự về tội ít nghiêm trọng, tội nghiêm trọng, tội rất nghiêm trọng có tính chất đơn giản, chứng cứ rõ ràng xảy ra trên địa bàn.
      - Điều chỉnh mô hình tổ chức chung: Phân định rành mạch, phân cấp rõ ràng về nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm giữa các cấp; đồng thời không tổ chức Cơ quan điều tra tại Viện kiểm sát nhân dân tối cao, chuyển giao thẩm quyền phù hợp để đảm bảo tính đồng bộ.

Trước sự phát triển mạnh mẽ của kỷ nguyên số và các loại tội phạm công nghệ cao, dự thảo Luật bổ sung nguyên tắc cốt lõi về ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong hoạt động điều tra hình sự:

- Tố tụng điện tử và cơ sở dữ liệu: Quy định rõ trách nhiệm của Cơ quan điều tra trong việc thực hiện hoạt động điều tra hình sự bằng phương thức điện tử; lập, số hóa, quản lý, lưu trữ, khai thác, sử dụng và chuyển giao hồ sơ vụ việc, vụ án điện tử.

- Kết nối, liên thông dữ liệu: Kết nối, cập nhật, chia sẻ thông tin trên hệ thống cơ sở dữ liệu về điều tra hình sự và các cơ quan tiến hành tố tụng, tuân thủ nghiêm ngặt pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Việc sửa đổi Luật giải quyết triệt để những vướng mắc phát sinh trong gần 10 năm thi hành Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015: Đảm bảo thẩm quyền đi đôi với trách nhiệm giải trình. Bổ sung các quy định cụ thể về việc ủy quyền, giới hạn quyền ủy quyền của Thủ trưởng Cơ quan điều tra (không được tiếp tục ủy quyền cho người khác, không được giải quyết khiếu nại, tố cáo đối với hành vi, quyết định của chính mình); bảo đảm tính thống nhất, tương thích tuyệt đối với Hiến pháp, Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) và các luật chuyên ngành liên quan; chuẩn hóa tiêu chuẩn cán bộ; bỏ thi tuyển Điều tra viên để giảm bớt thủ tục hành chính không cần thiết nhưng vẫn quản lý chặt chẽ qua đào tạo bài bản, kinh nghiệm thực tiễn và đánh giá năng lực thực tế; điều chỉnh hạn tuổi phục vụ linh hoạt phù hợp với Luật Công an nhân dân và Bộ luật Lao động.

Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) sẽ tạo hành lang pháp lý vững chắc, bảo đảm mọi tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố đều được tiếp nhận, xử lý kịp thời, chính xác, khách quan, không để lọt tội phạm và không làm oan người vô tội; bảo đảm các quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân, đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.

Công an thành phố Cần Thơ thông tin đến cán bộ, chiến sĩ và Nhân dân trên địa bàn tích cực tìm hiểu, đồng thuận và phối hợp chặt chẽ với lực lượng Công an trong công tác tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, góp phần giữ vững an ninh trật tự, xây dựng thành phố Cần Thơ an toàn, văn minh, phát triển./.

(Đính kèm dự thảo.)