Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đang diễn ra tại Nhà Quốc hội, Thủ đô Hà Nội với nhiều nội dung quan trọng, trong đó, dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) do Bộ Công an chủ trì soạn thảo là một trong những dự án luật được trình Quốc hội cho ý kiến. Việc sửa đổi Luật nhằm tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý về tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn và hoạt động của các cơ quan điều tra, đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tình hình mới.
Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI khai mạc ngày 03/8/2026, dự kiến bế mạc ngày 24/8/2026 (dự phòng ngày 25/8/2026). Kỳ họp được tổ chức theo hình thức họp tập trung tại Nhà Quốc hội, Thủ đô Hà Nội và chia thành 02 đợt (đợt 1: từ ngày 03/8 đến sáng ngày 13/8; đợt 2: từ ngày 19/8 đến ngày 24/8/2026). Theo chương trình kỳ họp, trong đợt 2, Chính phủ trình Quốc hội nhiều hồ sơ, tài liệu quan trọng. Đối với các dự án do Bộ Công an chủ trì soạn thảo, dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) dự kiến được trình Quốc hội cho ý kiến; đồng thời, Quốc hội xem xét một dự án nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù liên quan đến xử lý vi phạm pháp luật trong một số lĩnh vực.
Toàn cảnh phiên họp Quốc hội sáng ngày 19/8/2026. Ảnh: Quochoi.vn
Sửa đổi Luật tổ chức cơ quan điều tra hình sự là yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự được Quốc hội khóa XIII thông qua ngày 26/11/2015 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2018. Qua hơn 08 năm triển khai thực hiện, tổ chức và hoạt động của Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra từng bước đi vào ổn định, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, góp phần quan trọng trong đấu tranh phòng, chống tội phạm, bảo vệ quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân, bảo đảm an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội. Tuy nhiên thời gian qua, đã có nhiều văn bản chỉ đạo mới của Đảng, Nhà nước liên quan đến chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy của Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra. Đặc biệt, tổ chức Công an địa phương đã được sắp xếp theo mô hình 02 cấp, gồm Công an cấp tỉnh và Công an cấp xã, không tổ chức Công an cấp huyện. Cơ quan Cảnh sát điều tra của Công an nhân dân cũng được tổ chức theo mô hình 02 cấp, gồm Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an và Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh. Cùng với những thay đổi về tổ chức bộ máy, thực tiễn thi hành Luật thời gian qua cũng phát sinh một số khó khăn, vướng mắc; một số quy định về nhiệm vụ, quyền hạn, thẩm quyền thực hiện hoạt động tố tụng cần tiếp tục được hoàn thiện để bảo đảm thống nhất với Bộ luật Tố tụng hình sự và đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Vì vậy, việc sửa đổi toàn diện Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự là yêu cầu khách quan, cấp thiết.
Quang cảnh Hội nghị tuyên truyền và lấy ý kiến đóng góp đối với 02 dự án Luật và 01 Nghị quyết do Bộ Công an chủ trì soạn thảo trình Quốc hội khóa XVI do Công an thành phố Cần Thơ tổ chức ngày 23/7/2026. Ảnh: Khánh Linh
Đồng chí Đại tá Nguyễn Văn Thắng, Phó Giám đốc Công an thành phố phát biểu khai mạc Hội nghị. Ảnh: Khánh Linh
Đồng chí Lê Thị Thanh Lam, Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố, Phó Trưởng đoàn Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Cần Thơ phát biểu tại Hội nghị. Ảnh: Khánh Linh
Bảo đảm tổ chức bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả Một trong những định hướng xuyên suốt của dự án Luật là thể chế hóa chủ trương của Đảng về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và lực lượng Công an nhân dân tinh, gọn, mạnh, hoạt động hiệu lực, hiệu quả. Dự án Luật hướng tới hoàn thiện cơ sở pháp lý về tổ chức, bộ máy của Cơ quan điều tra và cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra phù hợp với việc sắp xếp tổ chức bộ máy của các bộ, ngành, địa phương; đồng thời hoàn thiện nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan này, khắc phục những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn. Tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý về thẩm quyền của Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra và về các ngạch Điều tra viên, bảo đảm cơ chế phân công, phân cấp phù hợp với mô hình tổ chức mới Cơ quan điều tra; đáp ứng yêu cầu thực tiễn công tác điều tra hình sự. Theo dự thảo, hệ thống Cơ quan điều tra gồm Cơ quan điều tra của Công an nhân dân và Cơ quan điều tra trong Quân đội nhân dân. Đối với Công an nhân dân, dự thảo quy định Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an, Cơ quan An ninh điều tra Công an cấp tỉnh; Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an và Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh. Bộ trưởng Bộ Công an căn cứ cơ cấu tổ chức của Bộ Công an để quy định về tổ chức bộ máy các cơ quan điều tra của Công an nhân dân. Đây là nội dung quan trọng nhằm bảo đảm các quy định của pháp luật về tổ chức Cơ quan điều tra thống nhất với mô hình tổ chức bộ máy Công an nhân dân hiện nay, nhất là khi không còn tổ chức Công an cấp huyện. Phân định rõ thẩm quyền, nâng cao hiệu quả hoạt động điều tra Dự thảo Luật tiếp tục xác định nguyên tắc hoạt động điều tra hình sự phải tuân thủ Hiến pháp và pháp luật; bảo đảm sự chỉ đạo, chỉ huy tập trung, thống nhất, hiệu lực, hiệu quả; phân công, phân cấp rành mạch, chuyên sâu, tránh chồng chéo và được kiểm soát chặt chẽ; bảo đảm điều tra kịp thời, nhanh chóng, chính xác, khách quan, toàn diện, đầy đủ, không để lọt tội phạm và không làm oan người vô tội. Đáng chú ý, dự thảo tiếp tục hoàn thiện nguyên tắc xác định thẩm quyền điều tra để xử lý hiệu quả những vụ án có tính chất phức tạp, liên quan đến nhiều địa bàn hoặc được thực hiện trên không gian mạng. Theo dự thảo, trường hợp tội phạm được thực hiện ở nhiều nơi khác nhau hoặc trên không gian mạng thì Cơ quan điều tra nơi phát hiện tội phạm đang điều tra vụ án hình sự có thẩm quyền điều tra toàn bộ hành vi phạm tội. Quy định này góp phần hạn chế tình trạng phân tán trong xử lý vụ án, tạo cơ sở để cơ quan điều tra chủ động, kịp thời xử lý các loại tội phạm có tính chất liên tỉnh, liên địa bàn và tội phạm trên không gian mạng - những loại tội phạm ngày càng diễn biến phức tạp trong thực tiễn. Phát huy vai trò của Công an cấp xã trong mô hình tổ chức mới Một nội dung đáng chú ý khác của dự án Luật là tiếp tục hoàn thiện các quy định liên quan đến Công an cấp xã, phù hợp với yêu cầu bảo đảm an ninh, trật tự ngay từ cơ sở. Theo dự thảo, trường hợp Công an xã, phường, đặc khu phát hiện, bắt giữ, tiếp nhận người phạm tội quả tang, người đang bị truy nã thì thực hiện việc thu giữ, tạm giữ vũ khí, hung khí; bảo quản tài liệu, đồ vật có liên quan; lập biên bản bắt người, lấy lời khai ban đầu, bảo vệ hiện trường theo quy định của pháp luật và giải ngay người bị bắt lên cơ quan Công an cấp trên trực tiếp hoặc báo ngay cho Cơ quan điều tra có thẩm quyền. Dự thảo cũng bổ sung nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của Điều tra viên trung cấp, Điều tra viên cao cấp là Trưởng hoặc Phó Trưởng Công an cấp xã khi được Thủ trưởng Cơ quan điều tra Công an cấp tỉnh ủy quyền. Đây là nội dung nhằm đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm trong điều kiện tổ chức bộ máy mới của Công an nhân dân. Cùng với đó, dự thảo tiếp tục quy định cụ thể các cơ quan của Công an nhân dân được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, trong đó có các đơn vị thuộc lực lượng an ninh; quản lý xuất nhập cảnh; Cảnh sát giao thông; Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ; Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường; Trại giam. Hoàn thiện quy định về Điều tra viên, tăng tính linh hoạt trong chỉ đạo điều tra Dự thảo Luật quy định Điều tra viên là người được bổ nhiệm để làm nhiệm vụ điều tra hình sự, gồm 03 ngạch: Điều tra viên sơ cấp, Điều tra viên trung cấp và Điều tra viên cao cấp. Đồng thời, dự thảo tiếp tục quy định các tiêu chuẩn chung về phẩm chất chính trị, đạo đức, trình độ, nghiệp vụ, kinh nghiệm công tác pháp luật và sức khỏe đối với Điều tra viên. Một trong những nội dung được sửa đổi là việc hoàn thiện quy định về thẩm quyền của Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra theo hướng tăng tính chủ động, linh hoạt trong lãnh đạo, chỉ đạo hoạt động điều tra; phù hợp với yêu cầu phân công, phân cấp trong điều kiện không tổ chức Công an cấp huyện. Đồng thời, các quy định về tiêu chuẩn Điều tra viên được rà soát, sắp xếp lại theo hướng phù hợp hơn với đặc thù tổ chức bộ máy, nhiệm vụ, quyền hạn của từng lực lượng. Góp phần xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại, bảo vệ quyền con người, quyền công dân Việc xây dựng dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu sắp xếp tổ chức bộ máy mà còn gắn với nhiệm vụ xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới. Dự án Luật được xây dựng trên quan điểm tiếp tục cụ thể hóa các quy định của Hiến pháp năm 2013 về quyền con người, quyền công dân; kế thừa những quy định còn phù hợp, khắc phục khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn; đồng thời bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật và phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Việc sửa đổi Luật nhằm bảo đảm sự chỉ đạo, chỉ huy tập trung, thống nhất; phân công, phân cấp rành mạch và kiểm soát chặt chẽ; nâng cao chất lượng hoạt động điều tra, bảo đảm nhanh chóng, kịp thời, chính xác, khách quan, toàn diện, đầy đủ, không bỏ lọt tội phạm, không làm oan người vô tội; qua đó góp phần bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, quyền con người và quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Việc Quốc hội khóa XVI xem xét, cho ý kiến đối với dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) có ý nghĩa quan trọng trong tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý cho tổ chức và hoạt động điều tra hình sự; bảo đảm phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy mới, nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác phòng ngừa, phát hiện, điều tra, xử lý tội phạm, góp phần xây dựng lực lượng Công an nhân dân thật sự trong sạch, vững mạnh, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ bảo vệ an ninh, trật tự trong tình hình mới./.
