Bảo vệ dữ liệu cá nhân - “lá chắn” an toàn trong môi trường số

Dữ liệu cá nhân là gì?

Dữ liệu cá nhân là những thông tin gắn với một người cụ thể hoặc có thể được sử dụng để xác định một người. Trong đời sống hằng ngày, mỗi cá nhân thường xuyên tạo ra và cung cấp dữ liệu khi làm thủ tục hành chính, mở tài khoản ngân hàng, đăng ký thuê bao điện thoại, mua sắm trực tuyến, sử dụng mạng xã hội, ứng dụng di động hoặc các dịch vụ trên Internet.

Dữ liệu cá nhân rất đa dạng, từ những thông tin quen thuộc như họ tên, ngày tháng năm sinh, giới tính, số điện thoại, địa chỉ, số căn cước, hình ảnh, tài khoản trực tuyến đến các thông tin về tài chính, tài khoản ngân hàng, vị trí, sức khỏe, đặc điểm nhận dạng và nhiều dữ liệu khác liên quan trực tiếp đến một cá nhân.

Đáng lưu ý, một thông tin riêng lẻ có thể chưa gây nhiều rủi ro, nhưng khi nhiều dữ liệu được thu thập, liên kết với nhau, đối tượng xấu có thể dựng nên “hồ sơ” khá đầy đủ về một người, từ danh tính, nơi ở, công việc, mối quan hệ đến thói quen sinh hoạt và giao dịch. Đây chính là nguồn thông tin có thể bị lợi dụng để giả mạo danh tính, chiếm đoạt tài khoản, thực hiện giao dịch trái phép hoặc xây dựng các kịch bản lừa đảo nhắm đúng vào từng nạn nhân.

Vì vậy, dữ liệu cá nhân cần được xem là một loại tài sản thông tin quan trọng. Mỗi người cần thận trọng khi cung cấp, chia sẻ hoặc công khai thông tin của mình, nhất là trên môi trường mạng.

Cảnh giác thủ đoạn đánh cắp thông tin

Thực tế cho thấy, các đối tượng lừa đảo thường giả danh Công an, Viện kiểm sát, Tòa án, ngân hàng hoặc các cơ quan, tổ chức có uy tín để gọi điện, nhắn tin, yêu cầu người dân cung cấp thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng, mật khẩu, mã OTP; gửi đường link giả mạo hoặc dụ cài đặt ứng dụng không rõ nguồn gốc.

Đáng chú ý, từ những thông tin được công khai trên mạng xã hội như số điện thoại, địa chỉ, hình ảnh giấy tờ tùy thân, thông tin gia đình, tài sản hay lịch trình đi lại, các đối tượng có thể tổng hợp, xây dựng những kịch bản lừa đảo được “cá nhân hóa”, khiến nạn nhân dễ mất cảnh giác.

Khi dữ liệu cá nhân bị chiếm đoạt, đối tượng xấu có thể sử dụng để giả mạo danh tính, chiếm quyền kiểm soát tài khoản, thực hiện giao dịch trái phép, vay tiền hoặc phục vụ các hành vi vi phạm pháp luật khác.

Do đó, người dân cần xem dữ liệu cá nhân là một loại “tài sản thông tin”, không tùy tiện cung cấp khi chưa xác định rõ người tiếp nhận, mục đích sử dụng và tính hợp pháp của yêu cầu.

Chủ động bảo vệ dữ liệu cá nhân

Để hạn chế nguy cơ bị đánh cắp, lợi dụng thông tin, người dân cần hình thành thói quen “nghĩ trước khi chia sẻ, kiểm tra trước khi cung cấp, xác minh trước khi giao dịch”.

Không cung cấp mật khẩu, mã OTP, thông tin bảo mật tài khoản ngân hàng cho bất kỳ ai qua điện thoại, tin nhắn hoặc mạng xã hội. Hạn chế công khai số điện thoại, địa chỉ nhà, hình ảnh giấy tờ tùy thân, thông tin tài sản và các dữ liệu nhạy cảm trên Internet. Đồng thời, không truy cập đường link lạ; không cài đặt ứng dụng từ nguồn không chính thức; thường xuyên kiểm tra quyền truy cập của các ứng dụng đối với danh bạ, tin nhắn, camera, micro, vị trí và những dữ liệu cá nhân khác.

Người dân nên sử dụng mật khẩu có độ bảo mật cao, tránh dùng chung một mật khẩu cho nhiều tài khoản và kích hoạt xác thực nhiều lớp đối với tài khoản ngân hàng, thư điện tử, mạng xã hội. Khi nhận được cuộc gọi, tin nhắn hoặc yêu cầu bất thường liên quan đến tài khoản, tiền bạc hay thông tin cá nhân, cần bình tĩnh xác minh qua các kênh chính thức, tuyệt đối không thực hiện theo hướng dẫn của người lạ chỉ vì tâm lý hoang mang, lo sợ hoặc bị hấp dẫn bởi những lời mời nhận quà, nhận tiền.

Nếu phát hiện tài khoản có dấu hiệu bị xâm nhập hoặc dữ liệu cá nhân bị lộ, cần nhanh chóng thay đổi mật khẩu, khóa tài khoản liên quan, liên hệ ngân hàng hoặc nhà cung cấp dịch vụ để được hỗ trợ; đồng thời trình báo cơ quan Công an khi có dấu hiệu lừa đảo, chiếm đoạt tài sản.

Chung tay xây dựng môi trường số an toàn

Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an thành phố Cần Thơ khuyến cáo người dân chủ động trang bị kiến thức, kỹ năng số; nâng cao khả năng nhận diện thủ đoạn lừa đảo; đồng thời tuyên truyền, nhắc nhở người thân, bạn bè cùng bảo vệ thông tin cá nhân. Bảo vệ dữ liệu cá nhân chính là bảo vệ quyền riêng tư, tài sản và sự an toàn của mỗi người. Mỗi người dân cần nâng cao ý thức, sử dụng Internet an toàn, thận trọng khi chia sẻ thông tin và cùng chung tay xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh, văn minh trong kỷ nguyên số./.