Bảo đảm tính kịp thời, nhanh chóng trong xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án
- Thứ ba - 04/08/2026 06:25
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Điểm cải cách quan trọng của Pháp lệnh số 02/2026/UBTVQH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh trình tự, thủ tục xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án nhân dân (Pháp lệnh số 03/2022/UBTVQH15 được sửa đổi, bổ sung bởi Pháp lệnh số 08/2025/UBTVQH15) là tối ưu hóa quy trình, cắt giảm tối đa thời gian xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án.
Việc rút ngắn thời gian xử lý vừa đảm bảo tính nghiêm minh, kịp thời của pháp luật, vừa bảo vệ tốt các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, đặc biệt là người chưa thành niên, điều này đòi hỏi lực lượng Công an phải chủ động đổi mới quy trình làm việc, ứng dụng công nghệ thông tin và phối hợp chặt chẽ để đảm bảo hồ sơ chuyển giao sang Tòa án, Viện kiểm sát đạt chuẩn, nhanh chóng, chính xác, tuyệt đối.
Sau đây là một số nội dung của Pháp lệnh số 02/2026/UBTVQH16 (gọi tắt là Pháp lệnh) quy định việc tối ưu hóa quy trình, cắt giảm thời gian xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính:
1. Đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động tư pháp, giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và tăng tốc độ xử lý hồ sơ: Pháp lệnh đã bổ sung phương thức giao, nhận văn bản, hồ sơ, tài liệu bằng phương tiện điện tử bên cạnh hai phương thức truyền thống (trực tiếp và dịch vụ bưu chính) trong quá trình Tòa án xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính (Điều 6a).
2. Giảm thời gian xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính: Pháp lệnh đã cắt giảm đa số thời gian thực hiện trình tự, thủ tục xem xét, áp dụng các biện pháp xử lý hành chính như:
(1) Giảm 10 ngày làm việc trong tổng thời gian xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính (từ 45 ngày xuống còn 35 ngày) đối với vụ việc cần có thời gian kiểm tra, đánh giá, tham khảo ý kiến của các cơ quan chuyên môn hoặc các vụ việc phức tạp khác (Điều 8);
(2) Giảm từ 07 ngày xuống còn 05 ngày làm việc đối với việc mở phiên họp xem xét, quyết định việc áp dụng biện pháp xử lý hành chính kể từ ngày quyết định mở phiên họp (Điều 17);
(3) Giảm từ 05 ngày xuống còn 03 ngày làm việc đối với việc thông báo hoặc gửi thông báo bằng văn bản cho những người có liên quan kể từ ngày có thông báo hoãn phiên họp (Điều 20); đối với thời hạn khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị kể từ ngày Tòa án công bố quyết định (Điều 32);
(4) Giảm từ 03 ngày xuống còn 02 ngày làm việc đối với việc ra quyết định yêu cầu bổ sung tài liệu hoặc đình chỉ hoặc tạm đình chỉ hoặc mở phiên họp xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính (Điều 20);
(5) Giảm từ 02 ngày xuống còn 01 ngày làm việc đối với việc ra thông báo thụ lý hồ sơ (Điều 12); Tòa án khu vực đã ra quyết định bị khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị phải gửi đơn và hồ sơ cho Tòa án cấp tỉnh có thẩm quyền xem xét, giải quyết (Điều 34).
3. Chuẩn hóa giấy tờ thông tin cá nhân phục vụ tra cứu dữ liệu nhân thân tức thì: để đồng bộ với Luật Căn cước và Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, giúp việc xác minh nhân thân, lý lịch đối tượng thực hiện nhanh chóng thông qua kết nối Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, không mất thời gian xác minh thủ công, Pháp lệnh đã bổ sung nội dung thông tin căn cước hoặc hộ chiếu vào danh mục giấy tờ nhân thân của người bị đề nghị, người chấp hành ở tất cả các điều khoản liên quan đến hồ sơ vụ việc (như Điều 12, 17, 23, 27, 28, 29).
4. Đình chỉ ngay khi phát sinh căn cứ thực tiễn: để cắt giảm các bước mở phiên họp hay thẩm tra không cần thiết đối với trường hợp không đủ điều kiện thi hành, tránh kéo dài thời gian xử ký không cần thiết, Pháp lệnh đã bổ sung quy định cho phép Tòa án quyết định đình chỉ ngay việc xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính đối với trường hợp người bị đề nghị đang chấp hành án phạt tù, đang chờ chấp hành án tù hoặc hình phạt tử hình hoặc mắc bệnh hiểm nghèo (Điều 16).
5. Thời gian tố tụng nhanh chóng và thủ tục thân thiện cho người chưa thành niên: rút ngắn tối đa thời gian tố tụng giúp giảm áp lực tâm lý cho người chưa thành niên, đồng thời đưa ra phương án giáo dục, hỗ trợ hoặc áp dụng biện pháp thay thế (giáo dục dựa vào cộng đồng) kịp thời nhất, Pháp lệnh đã nhấn mạnh yêu cầu xử lý vụ việc phải diễn ra nhanh chóng, thủ tục thân thiện, phù hợp với tâm lý, lứa tuổi, mức độ trưởng thành, khả năng nhận thực của người chưa thành niên (Điều 2).
Bên cạnh đó, Pháp lệnh đã mở rộng sự tham gia của Người làm công tác bảo vệ trẻ em cấp xã trong phiên họp xem xét áp dụng biện pháp xử lý hành chính hoặc giải quyết khiếu nại đối với người chưa thành niên theo quy định của Luật Trẻ em (Điều 17, Điều 34).
6. Tách biệt quy định và bổ sung thủ tục cho biện pháp “Đưa đi cai nghiện bắt buộc”: nhằm giải quyết những vướng mắc, khó khăn trong thực tiễn áp dụng các biện pháp xử lý hành chính thông thường (trường giáo dưỡng, cơ sở giáo dục bắt buộc) với biện pháp cai nghiện bắt buộc theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy số 120/2025/QH15, Pháp lệnh đã bổ sung quy định riêng biệt về thủ tục “Tạm đình chỉ hoặc miễn chấp hành phần thời gian áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa đi cai nghiện bắt buộc còn lại” do Trưởng cơ sở cai nghiện ma túy công lập đề nghị (Điều 28a).
Việc rút ngắn thời gian xem xét, áp dụng các biện pháp xử lý hành chính là bước tiến đột phá gắn liền trực tiếp với chức năng và trách nhiệm của lực lượng Công an nhân dân. Sự chủ động, tinh thông nghiệp vụ và tích cực chuyển đổi số của Công an chính là chìa khóa đảm bảo cho pháp luật được thực hiện nghiêm minh, kịp thời. Sự kết hợp giữa chuyển đổi số (phương thức giao nhận hồ sơ điện tử), tra cứu định danh và quy trình tố tụng thân thiện, rút gọn đối với người chưa thành niên giúp Tòa án xử lý công việc vừa nhanh chóng, chính xác, vừa đảm bảo tính nhân đạo và quyền con người./.
Sau đây là một số nội dung của Pháp lệnh số 02/2026/UBTVQH16 (gọi tắt là Pháp lệnh) quy định việc tối ưu hóa quy trình, cắt giảm thời gian xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính:
1. Đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động tư pháp, giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và tăng tốc độ xử lý hồ sơ: Pháp lệnh đã bổ sung phương thức giao, nhận văn bản, hồ sơ, tài liệu bằng phương tiện điện tử bên cạnh hai phương thức truyền thống (trực tiếp và dịch vụ bưu chính) trong quá trình Tòa án xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính (Điều 6a).
2. Giảm thời gian xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính: Pháp lệnh đã cắt giảm đa số thời gian thực hiện trình tự, thủ tục xem xét, áp dụng các biện pháp xử lý hành chính như:
(1) Giảm 10 ngày làm việc trong tổng thời gian xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính (từ 45 ngày xuống còn 35 ngày) đối với vụ việc cần có thời gian kiểm tra, đánh giá, tham khảo ý kiến của các cơ quan chuyên môn hoặc các vụ việc phức tạp khác (Điều 8);
(2) Giảm từ 07 ngày xuống còn 05 ngày làm việc đối với việc mở phiên họp xem xét, quyết định việc áp dụng biện pháp xử lý hành chính kể từ ngày quyết định mở phiên họp (Điều 17);
(3) Giảm từ 05 ngày xuống còn 03 ngày làm việc đối với việc thông báo hoặc gửi thông báo bằng văn bản cho những người có liên quan kể từ ngày có thông báo hoãn phiên họp (Điều 20); đối với thời hạn khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị kể từ ngày Tòa án công bố quyết định (Điều 32);
(4) Giảm từ 03 ngày xuống còn 02 ngày làm việc đối với việc ra quyết định yêu cầu bổ sung tài liệu hoặc đình chỉ hoặc tạm đình chỉ hoặc mở phiên họp xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính (Điều 20);
(5) Giảm từ 02 ngày xuống còn 01 ngày làm việc đối với việc ra thông báo thụ lý hồ sơ (Điều 12); Tòa án khu vực đã ra quyết định bị khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị phải gửi đơn và hồ sơ cho Tòa án cấp tỉnh có thẩm quyền xem xét, giải quyết (Điều 34).
3. Chuẩn hóa giấy tờ thông tin cá nhân phục vụ tra cứu dữ liệu nhân thân tức thì: để đồng bộ với Luật Căn cước và Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, giúp việc xác minh nhân thân, lý lịch đối tượng thực hiện nhanh chóng thông qua kết nối Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, không mất thời gian xác minh thủ công, Pháp lệnh đã bổ sung nội dung thông tin căn cước hoặc hộ chiếu vào danh mục giấy tờ nhân thân của người bị đề nghị, người chấp hành ở tất cả các điều khoản liên quan đến hồ sơ vụ việc (như Điều 12, 17, 23, 27, 28, 29).
4. Đình chỉ ngay khi phát sinh căn cứ thực tiễn: để cắt giảm các bước mở phiên họp hay thẩm tra không cần thiết đối với trường hợp không đủ điều kiện thi hành, tránh kéo dài thời gian xử ký không cần thiết, Pháp lệnh đã bổ sung quy định cho phép Tòa án quyết định đình chỉ ngay việc xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính đối với trường hợp người bị đề nghị đang chấp hành án phạt tù, đang chờ chấp hành án tù hoặc hình phạt tử hình hoặc mắc bệnh hiểm nghèo (Điều 16).
5. Thời gian tố tụng nhanh chóng và thủ tục thân thiện cho người chưa thành niên: rút ngắn tối đa thời gian tố tụng giúp giảm áp lực tâm lý cho người chưa thành niên, đồng thời đưa ra phương án giáo dục, hỗ trợ hoặc áp dụng biện pháp thay thế (giáo dục dựa vào cộng đồng) kịp thời nhất, Pháp lệnh đã nhấn mạnh yêu cầu xử lý vụ việc phải diễn ra nhanh chóng, thủ tục thân thiện, phù hợp với tâm lý, lứa tuổi, mức độ trưởng thành, khả năng nhận thực của người chưa thành niên (Điều 2).
Bên cạnh đó, Pháp lệnh đã mở rộng sự tham gia của Người làm công tác bảo vệ trẻ em cấp xã trong phiên họp xem xét áp dụng biện pháp xử lý hành chính hoặc giải quyết khiếu nại đối với người chưa thành niên theo quy định của Luật Trẻ em (Điều 17, Điều 34).
6. Tách biệt quy định và bổ sung thủ tục cho biện pháp “Đưa đi cai nghiện bắt buộc”: nhằm giải quyết những vướng mắc, khó khăn trong thực tiễn áp dụng các biện pháp xử lý hành chính thông thường (trường giáo dưỡng, cơ sở giáo dục bắt buộc) với biện pháp cai nghiện bắt buộc theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy số 120/2025/QH15, Pháp lệnh đã bổ sung quy định riêng biệt về thủ tục “Tạm đình chỉ hoặc miễn chấp hành phần thời gian áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa đi cai nghiện bắt buộc còn lại” do Trưởng cơ sở cai nghiện ma túy công lập đề nghị (Điều 28a).
Việc rút ngắn thời gian xem xét, áp dụng các biện pháp xử lý hành chính là bước tiến đột phá gắn liền trực tiếp với chức năng và trách nhiệm của lực lượng Công an nhân dân. Sự chủ động, tinh thông nghiệp vụ và tích cực chuyển đổi số của Công an chính là chìa khóa đảm bảo cho pháp luật được thực hiện nghiêm minh, kịp thời. Sự kết hợp giữa chuyển đổi số (phương thức giao nhận hồ sơ điện tử), tra cứu định danh và quy trình tố tụng thân thiện, rút gọn đối với người chưa thành niên giúp Tòa án xử lý công việc vừa nhanh chóng, chính xác, vừa đảm bảo tính nhân đạo và quyền con người./.