Tiếp tục hoàn thiện thể chế về xử lý vi phạm hành chính, đẩy mạnh chuyển đổi số và bảo đảm quyền lợi người dân

Một số nội dung đã được chỉnh lý, bổ sung như sau:

1. Hoàn thiện quy định chung, làm rõ yếu tố lỗi và mở rộng thời hiệu xử lý

- Bổ sung nội dung giải thích từ ngữ về “Cố ý vi phạm hành chính” và “Vô ý vi phạm hành chính” để làm cơ sở pháp lý thống nhất trong quá trình áp dụng, cụ thể:

“Cố ý vi phạm hành chính” là trường hợp người vi phạm nhận thức rõ hành vi của mình là vi phạm quy định của pháp luật về quản lý nhà nước, thấy trước hậu quả của hành vi đó và mong muốn hậu quả xảy ra hoặc trường hợp người vi phạm nhận thức rõ hành vi của mình là vi phạm quy định của pháp luật về quản lý nhà nước, thấy trước hậu quả của hành vi đó có thể xảy ra, tuy không mong muốn nhưng vẫn có ý thức để mặc cho hậu quả xảy ra.

“Vô ý vi phạm hành chính” là trường hợp người vi phạm tuy thấy trước hành vi của mình có thể gây ra hậu quả nguy hại cho xã hội nhưng cho rằng hậu quả đó sẽ không xảy ra hoặc có thể ngăn ngừa được hoặc trường hợp người vi phạm không thấy trước hành vi của mình có thể gây ra hậu quả nguy hại cho xã hội, mặc dù phải thấy trước và có thể thấy trước hậu quả đó.

Đồng thời, bổ sung định nghĩa rõ ràng về “Thời hiệu xử lý vi phạm hành chính” là thời hạn do Luật này quy định mà khi hết thời hạn đó thì cá nhân, tổ chức vi phạm không bị xử lý vi phạm hành chính.

- Nâng thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính lên 03 năm đối với một số lĩnh vực quản lý nhà nước như: quản lý quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung và cung cấp dịch vụ xếp hạng tín nhiệm; chứng khoán.

- Tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng đã được quy định là dấu hiệu của hành vi vi phạm hành chính thì không được coi là tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng khi quyết định xử phạt; giao Chính phủ quy định chi tiết về tình tiết giảm nhẹ, tình tiết tăng nặng.

- Không xử phạt vi phạm hành chính đối với các trường hợp loại trừ trách nhiệm hành chính theo pháp luật liên quan.

- Người ra mệnh lệnh phải chịu trách nhiệm về hành vi vi phạm hành chính đối với trường hợp cấp dưới thực hiện hành vi vi phạm hành chính do thi hành mệnh lệnh trong lực lượng vũ trang nhân dân để thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh khi đã báo cáo đầy đủ, đúng quy trình nhưng người ra mệnh lệnh vẫn yêu cầu chấp hành.

2. Bước tiến lớn trong xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử

Sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện quy định về xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử và giao Chính phủ quy định chi tiết:

- Hoàn thiện khung pháp lý cho phép cơ quan, người có thẩm quyền phát hiện, xác minh, giải trình, xử phạt, thi hành và cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt hoàn toàn trên môi trường điện tử.

- Sử dụng hệ thống của Cơ sở dữ liệu quốc gia về xử lý vi phạm hành chính hoặc cơ sở dữ liệu xử lý vi phạm hành chính, hệ thống xử lý vi phạm hành chính của các bộ, ngành, địa phương để xử lý vi phạm hành chính. Các cơ quan, tổ chức có liên quan có trách nhiệm kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ sở dữ liệu, hệ thống về xử lý vi phạm hành chính với các cơ sở dữ liệu liên quan đến các cá nhân, tổ chức vi phạm hành chính để thực hiện các trình tự, thủ tục xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử; kết nối, đồng bộ dữ liệu với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, ứng dụng định danh điện tử (VNeID).

- Công nhận biên bản, quyết định và các tài liệu điện tử được thu thập, tạo lập, gửi, nhận, lưu trữ trong quá trình xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử có giá trị pháp lý tương đương văn bản giấy, đồng thời lưu trữ đầy đủ để bảo đảm tính công khai, minh bạch và phục vụ hoạt động kiểm tra, giám sát.

- Sử dụng thông tin, hình ảnh, dữ liệu điện tử được thu thập hợp pháp trên môi trường điện tử làm căn cứ để xác minh, xử lý vi phạm hành chính.

- Khi đáp ứng đủ điều kiện về hạ tầng, công nghệ thông tin, cơ sở dữ liệu, Chính phủ quyết định áp dụng xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử trong từng lĩnh vực.

3. Đổi mới khung phạt, mức xử phạt và biện pháp khắc phục hậu quả

- Bổ sung nguyên tắc chuẩn hóa trong quy định khung tiền phạt hoặc mức tiền phạt cụ thể đối với từng hành vi vi phạm: giao Chính phủ quy định khung tiền phạt hoặc mức tiền phạt đối với hành vi vi phạm hành chính cụ thể theo một trong các phương thức: xác định số tiền phạt tối thiểu, tối đa; xác định số lần, tỷ lệ phần trăm của giá trị, số lượng hàng hóa, tang vật vi phạm, đối tượng bị vi phạm hoặc doanh thu, số lợi thu được từ vi phạm hành chính. Đồng thời, việc quy định phải bảo đảm các nguyên tắc: phù hợp với tính chất, mức độ, hậu quả của hành vi vi phạm, cá nhân, tổ chức vi phạm trong từng lĩnh vực; đáp ứng yêu cầu phòng ngừa, xử lý vi phạm hành chính trong từng thời kỳ; bảo đảm tính khả thi trong thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính và không vượt quá mức tiền phạt tối đa quy định.

- Bổ sung một số lĩnh vực mới được xử phạt vi phạm hành chính, điều chỉnh nâng mức phạt tiền tối đa trong một số lĩnh vực phù hợp với thực tiễn: đối ngoại phạt tiền đến 50.000.000 đồng; thống kê phạt tiền đến 60.000.000 đồng; đường bộ; trật tự, an toàn giao thông đường bộ; an ninh trật tự, an toàn xã hội phạt tiền đến 70.000.000 đồng; giao thông đường thủy nội địa; hóa đơn; chứng từ điện tử; kho bạc nhà nước; chuyển đổi số quốc gia; bảo vệ và kiểm dịch thực vật; khí tượng thủy văn; sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả phạt tiền đến 100.000.000 đồng…

- Giao Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định cụ thể cách thức thi hành biện pháp khắc phục hậu quả nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý kinh tế - xã hội đặc thù của từng địa phương.

4. Cải cách thủ tục, đơn giản hóa hồ sơ và bảo vệ quyền lợi người dân

- Cá nhân, tổ chức vi phạm được quyền yêu cầu cung cấp kết quả sử dụng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ, dữ liệu điện tử để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình đối với trường hợp không lập biên bản.

- Hồ sơ xử phạt đã được lưu trữ trên môi trường điện tử thì được miễn đánh số bút lục và không bắt buộc lưu trữ bản giấy.

- Về giải trình và công khai: bổ sung hình thức giải trình trực tuyến qua phương tiện điện tử; đồng thời loại trừ việc công bố công khai trên phương tiện thông tin đại chúng đối với người chưa thành niên và ấn định thời hạn cụ thể cho việc công bố, đính chính, gỡ bỏ thông tin.

Việc chuyển hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp xử lý hành chính hoặc chuyển hồ sơ có dấu hiệu tội phạm để truy cứu trách nhiệm hình sự có thể thực hiện bằng phương thức điện tử.

Nhìn chung, những nội dung bổ sung mới nhất không chỉ đơn thuần là sự điều chỉnh kỹ thuật lập pháp mà là bước chuyển biến tư duy quản lý mang tính chiến lược. Từ việc chuẩn hóa khái niệm lỗi cố ý, vô ý, mở rộng thời hiệu xử lý, đưa toàn bộ quy trình từ phát hiện đến cưỡng chế lên môi trường điện tử kết nối đồng bộ với hệ thống VNeID, cho đến việc tăng cường bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân - như quyền yêu cầu cung cấp dữ liệu điện tử khi xử phạt không lập biên bản hay nhân văn hóa quy định không công bố công khai đối với người chưa thành niên - tất cả đã phản ánh sự hài hòa giữa tính nghiêm minh của kỷ luật hành chính và tính nhân văn sâu sắc của Nhà nước pháp quyền. Khi chính thức đi vào cuộc sống từ ngày 01/01/2028, đạo luật này sẽ là động lực trọng yếu tháo gỡ tận gốc các điểm nghẽn từ thực tiễn, kiến tạo một nền hành chính số minh bạch, liêm chính và phục vụ.

Công an thành phố Cần Thơ thông tin đến toàn thể Nhân dân, các cơ quan, đơn vị và doanh nghiệp trên địa bàn thành phố chủ động nghiên cứu, tìm hiểu, nâng cao nhận thức, chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật, góp phần cùng lực lượng Công an nhân dân xây dựng nền pháp luật hành chính kỷ cương, nghiêm minh, nhân văn./.