Giới trẻ trước “bẫy” thông tin kích động, chia rẽ: Bình tĩnh, kiểm chứng và không tiếp tay lan truyền

Đặc biệt, thời gian qua, những thông tin, hình ảnh và bình luận trên mạng xã hội liên quan đến vụ việc được dư luận quan tâm về một trường hợp nguyên Đại biểu Quốc hội và một vụ tai nạn giao thông tại Hà Nội đã thu hút sự chú ý lớn của cộng đồng mạng. Bên cạnh nhu cầu chính đáng của người dân muốn biết sự thật và yêu cầu mọi hành vi vi phạm pháp luật được xử lý khách quan, đúng quy định, trên không gian mạng cũng xuất hiện một số bình luận, chia sẻ thông tin xuyên tạc hướng người sử dụng mạng xã hội sang trạng thái cực đoan: từ yêu cầu làm rõ vụ việc sang phủ nhận mọi thông tin chính thức; từ phản biện một vụ việc cụ thể sang công kích cả một tổ chức; từ bức xúc trước một hành vi có thể sai phạm sang kêu gọi đối đầu, tụ tập hoặc chống đối. Đó chính là “cái bẫy” mà mọi người dùng mạng xã hội cần nhận diện.

      Khi sự thật bị “nhào nặn” thành thông tin kích động!

Không khó có thể bắt gặp những nội dung được trình bày bằng những tiêu đề gây sốc, hình ảnh cắt ghép, video thiếu bối cảnh hoặc những lời bình luận mang tính quy chụp. Một vụ việc cá biệt có thể bị thổi phồng thành “bức tranh chung”; một hành vi vi phạm pháp luật có thể bị cố tình diễn giải theo hướng đối đầu giữa người dân với chính quyền, giữa các nhóm xã hội với nhau. Đáng lưu ý, nhiều nội dung không hoàn toàn là thông tin bịa đặt, một số đối tượng có thể sử dụng một phần sự thật, sau đó cắt xén, thêm thắt hoặc diễn giải theo hướng có lợi cho mục đích kích động. Chính điều này khiến người đọc, đặc biệt là những người trẻ chưa có nhiều kinh nghiệm kiểm chứng thông tin dễ bị dẫn dắt. Một thủ đoạn thường thấy là đánh mạnh vào cảm xúc, những từ ngữ như: “phẫn nộ”, “hãy đứng lên”, “không thể im lặng”, “chia sẻ để mọi người cùng biết”,… được sử dụng nhằm tạo cảm giác cấp bách, thúc đẩy người đọc hành động ngay trước khi kịp kiểm chứng. Khi cảm xúc đi trước lý trí, một lượt thích, một lượt bình luận hay một lần chia sẻ cũng có thể góp phần làm thông tin chưa được kiểm chứng lan rộng.

      Đừng để một vụ việc trở thành “cái cớ” cho những mục đích khác!

Trong thực tế, không phải mọi thông tin gây tranh luận trên mạng xã hội đều nhằm mục đích xấu, người dân có quyền quan tâm, phản ánh, góp ý và bày tỏ chính kiến trước những vấn đề của đời sống xã hội. Điều cảnh giác là việc cố tình biến một vấn đề cụ thể thành công vụ kích động tâm lý bất mãn, chia rẽ cộng đồng hoặc chống đối pháp luật. Từ một vụ việc liên quan đến an ninh, trật tự, các tài khoản xấu có thể tiếp tục mở rộng câu chuyện bằng những suy diễn thiếu căn cứ; lồng ghép các thông tin khác nhau để tạo cảm giác xã hội đang tồn tại những mâu thuẫn nghiêm trọng; kêu gọi tập trung, tụ tập hoặc tham gia các hoạt động có nguy cơ gây mất an ninh, trật tự. Nếu không được nhận diện và ngăn chặn, quá trình này có thể tạo ra hiệu ứng đám đông, khiến những bức xúc cá nhân bị chuyển hóa thành tâm lý cực đoan, đối đầu. Đây cũng là một trong những phương thức thường được cảnh báo khí các vấn đề xã hội bị lợi dụng nhằm gây bất ổn và phục vụ những mục tiêu chính trị không lành mạnh.

      Giới trẻ càng năng động trên không gian mạng thì càng phải tỉnh táo!

Giới trẻ là lực lượng sử dụng mạng xã hội thường xuyên, có khả năng tiếp nhận và lan truyền thông tin rất nhanh. Chính vì vậy, người trẻ không chỉ là đối tượng cần được bảo vệ trước thông tin xấu, độc mà còn là lực lượng quan trọng góp phần xây dựng môi trường thông tin lành mạnh. Trước những thông tin “nóng”, thay vì lập tức chia sẻ, hãy dành thêm một vài phút kiểm chứng:

Một là, những thông tin xuất phát từ đâu? Có phải do cơ quan báo chí chính thống, cơ quan chức năng có thẩm quyền hoặc nguồn thông tin đáng tin cậy hay không?

Hai là, thông tin có đầy đủ bối cảnh hay không? Hình ảnh, video có thể đã bị cắt ghép hoặc lấy từ một sự kiện khác để lồng ghép vào hay không?

Ba là, nội dung đang cung cấp thông tin hay cố tình kích động cảm xúc?

Bốn là, có bằng chứng cụ thể hay suy đoán hoặc thông qua lời truyền miệng?

Năm là, việc chia sẻ nội dung thông tin có gây ảnh hưởng đến cá nhân, tổ chức hoặc tình hình an ninh, trật tự hay không?

Đặc biệt, không nên coi số lượt xem, lượt thích hoặc chia sẻ là bằng chứng cho tính chính xác của thông tin, một nội dung được hàng chục nghìn lượt người chia sẻ vẫn có thể sai.

      Bày tỏ chính kiến không đồng nghĩa với chia sẻ mọi thông tin!

Một xã hội lành mạnh cần sự phản biện và đóng góp của người dân, giới trẻ càng cần phát huy tinh thần chủ động, sáng tạo, dám lên tiếng trước những vấn đề bất cập. Nhưng phản biện khác với kích động; góp ý khác với xuyên tạc; bày tỏ chính kiến khác với lan truyền thông tin chưa được kiểm chứng. Khi phát hiện vấn đề bất cập, cách ứng xử có trách nhiệm là tìm hiểm đầy đủ thông tin, phản ánh đến cơ quan có thẩm quyền và sử dụng những kênh phù hợp để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình và cộng đồng. Ngược lại, việc dùng những lời lẽ cực đoan, công kích cá nhân, quy chụp tập thể, kêu gọi chống đối hoặc chia sẻ thông tin chưa được xác minh có thể khiến một vấn đề vốn có thể giải quyết bằng pháp luật trở nên phức tạp hơn.

      Không trở thành “mắt xích” trong chuỗi lan truyền thông tin xấu, độc!

Một trong những điều đáng lưu ý nhất của môi trường không gian mạng là người chia sẻ thông tin không phải lúc nào cũng nhận thức được mục đích thực sự của người tạo ra thông tin. Một bài viết kích động có thể được tạo ra bởi một tài khoản ở nơi khác, nhưng lại được lan truyền bởi hàng nghìn người dùng bình thường. Một video được dựng nhằm tạo ra tranh cãi có thể nhanh chóng xuất hiện trong các nhóm cộng đồng, diễn đàn địa phương. Khi đó, người dùng vô tình trở thành một “mắt xích” trong chuỗi phát tán thông tin. Vì vậy, khi gặp nội dung có dấu hiệu xuyên tạc, kích động, người dùng cần bình tĩnh, không tranh cãi cực đoan, không tiếp tục khuếch đại nội dung bằng chia sẻ hoặc tương tác thiếu suy nghĩ; đồng thời, có thể sử dụng chức năng báo cáo của nền tảng hoặc thông tin cho cơ quan chức năng khi nội dung có dấu hiệu vi phạm pháp luật.

Đối với giới trẻ thành phố Cần Thơ, việc sử dụng mạng xã hội văn minh không có nghĩa là thờ ơ với các vấn đề của xã hội. Trái lại, đó là biết quan tâm nhưng không cực đoan; biết phản biện nhưng không xuyên tạc; biết lên tiếng nhưng không bị kích động; biết chia sẻ nhưng phải kiểm chứng. Mỗi bạn trẻ hãy tự xây dựng cho mình một “bộ lọc” thông tin: bình tĩnh trước thông tin nóng, kiểm chứng trước khi tin, suy nghĩ trước khi chia sẻ và chịu trách nhiệm với những gì mình đăng tải. Bình tĩnh để không bị dẫn dắt - kiểm chứng để không bị lừa dối - trách nhiệm để không tiếp tay. Đó chính là lá chắn thiết thực của mỗi người trẻ trước những “bẫy” thông tin kích động trên không gian mạng hiện nay.